banner55

Gönüllü Kulluk Üzerine Serdar / Serdar Taş

Gönüllü Kulluk Üzerine Söylev metniyle ilk karşılaşmamda ona âşık olmuştum. Siyaset felsefesinin bu ziyadesiyle ihmal edilmiş, unutulmuş, sanki sukut suikastına maruz kalmış risalesini avuçlarımda kavramam ve şöyle bir göz gezdirmem, ona olan daimi sevgimin ilk tutuşma ânıydı.

Alıntı Yazılar 18.01.2021, 23:58 19.01.2021, 00:20
44
Gönüllü Kulluk Üzerine Serdar / Serdar Taş

Gönüllü Kulluk Üzerine

Gönüllü Kulluk Üzerine Söylev metniyle ilk karşılaşmamda ona âşık olmuştum. Siyaset felsefesinin bu ziyadesiyle ihmal edilmiş, unutulmuş, sanki sukut suikastına maruz kalmış risalesini avuçlarımda kavramam ve şöyle bir göz gezdirmem, ona olan daimi sevgimin ilk tutuşma ânıydı. Hele bir de Mehmet Ali Ağaoğulları'nın o nehir gibi uzun ve bereketli takdimine ne demeliydi!? Kitabı derhal aldım ve okumaya koyuldum. İlk intibaımı pekiştiren bir muhtevayla karşılaşmanın mutluluğunu yudumladım.

Ne ilginçtir ki Gönüllü Kulluk metni, kendisinden ötürü değil de daha çok Etienne de la Boetie'nin Montaigne'le olan derin ve yoğun dostluğu münasebetiyle biliniyor. 16. yüzyılda kaleme alınan bu fevkalade siyasal felsefe metni, tıpkı Montaigne'nin metinlerinde olduğu gibi Antik Yunan ve Roma düşünürlerine atıflarla bezeliydi; aynı zamanda yöneten ve yönetilen asimetrisinin gayet doğal, sureti haktan bilindiği ve bellendiği zamanların ufkunu aşan; anarşizm, pasifizm, sivil itaatsizlik gibi modern akımlara ve eylemlere zemin teşkil eden bereketli bir kaynaktı. Öyle ki Fransız İhtilali'nin hararetli giyotin sevdalıları da Boetie'de kendilerini meşrulaştıracak bir şeyler bulmuştu, 19. ve 20. yüzyıl anarşistleri ve pasifistleri de...

Ve Etienne de la Boetie kollarını sıvayarak siyaset felsefesinin hayati sorusunu sorarak başlıyordu metnine: "İnsanlar neden kendi rızalarıyla tiranlara boyun eğerler?" Hayvanların bile razı olmadığı, hürriyet hasretiyle yekindiği, tepindiği, kendini kafes parmaklıklarına çarpıp durduğu koşulları nasıl oluyor da bunca, nice insan yazgısıymış, kaçınılmazlıkmış gibi kabullenebiliyor!?

Boetie, bütün tiranlıkların ve yönetim biçimlerinin zorbalıktan, despotluktan, istibdattan ziyade rızalığa, sivil itaate yaslandığını belirtir. Ve Boetie, insanların bu esaret ahvalini kanıksayışını aşağılıkça, alçakça, tiksinti verici bulur. El hak! Ve siyasa iktidar denilen bu yaratığın bizim ona verdiğimiz gözlerle bizi gözetlediğini, bizim ona verdiğimiz ellerle bizleri yakaladığını ve sımsıkı kavradığını, bizim ona verdiğimiz ayaklarla bizleri ezdiğini söyler. Boetie'nin ise bizlere önerdiği bir eylemsellik vardır: Sivil itaatsizlik. Onun için hiçbir şey yapmadığımızda, onun, o müstebitin, o tiranın kaidelerinden devrilip yerle yeksan olacağını söyler. Boetie'ye göre kitlelerin itaat etmeyi reddettiği hiçbir yönetim uzun erimli olarak var olamayacaktır. Haliyle despotlardan özgürleşmenin yolu da halkın ona verdiği rızayı geri çekmesiyle mümkündür.

Peki rızayı sağlayan nedir? Rızanın imalatını mümkün kılan nedir? Boetie'ye göre itaat kazındığında altından alışkanlıklar çıkacaktır. Aksi taktirde milyonların itaatkarlığını sadece korkuyla açıklayamazdık. Yığınlar, kitleler, adeta başka türlüsünü bilmediği için, bu türlüsüne alıştığı için itaat ederler. Doğumundan itibaren etrafında itaat edildiğine tanık olan ve bu yüzden itaati olağan bir olgu olarak kanıksayan bir insan, haliyle bu duruma alışıp itaat edecektir ve itaat etmeyeni de sapkın, anormal, norm dışı olarak damgalayacaktır. Mevzubahis tiranlar ideolojik enstrümanlarla etraflarında utanmazca ve pervasızca bir kutsallık ve mistik hâle yaratarak itaati hâkim kılarlar. Tıpkı Nazilerin radyoyla ve zamanının bütün “kitlesel iletim araçlarını” birer propaganda aygıtı olarak kullanıp Alman ulusunu Nazileştirmesi gibi modern öncesi dönemlerin tiranı da zamanının bütün propaganda araçlarını kullanmaktan imtina etmez. Sırası gelince o Tanrı'nın yeryüzündeki temsilcisi, tecessüm etmiş hali olur.

Ancak Boetie ilginç bir şey söyler: Onun nazarında tebaa, tiranı temsilen zulmedenlerden daha özgürdür. Tiranın etrafında kümelenen ve tirana çıkar bağıyla bağlı olan yalakalar, tiranın arzularını kestirmek, tiranın gözüne girmek ve her daim gözdesi olarak kalabilmek için kendisinden beklenenden fazlasını vermek zorundadır. Ancak bu bürokratik sınıf içindekilerin konumu ziyadesiyle kaygan ve kırılgandır. Var kalmaları ya da yok olmaları tiranın tasarrufundadır.

Ancak her şeye rağmen ve her zaman için bu mistifikasyonları dağıtan, bu kutsallık şalını yırtan haysiyetli, zeki, özgürlük sevdalısı, direngen insanlar vardır, yani umut vardır. Boetie’ye göre özgürlük sevdalılarının başat vazifesi, tiranlığın işleyişini tebaaya, uyruğa anlatmak; tiranın etrafında örülmüş kutsiyeti, mistifikasyonu bozmak ve “Kral çıplak!” diyen çocuğun katıksız gerçekçiliğine erişebilmektir. Yani aydın makamından bu şahsiyetler, kralın karanlığı daim kılmak adına tedavüle soktuğu bu büyüyü bozacak olanlardır.

Gönüllü Kulluk Üzerine Söylev, Batı felsefesi tarihinin ilk özgürlükçü siyaset felsefesi metnidir. Çokun teke, farklı olanın aynı olana indirgenmesine karşı bir haysiyet abidesidir. Yükte hafif mânâda ağır olan bu kitap, bizlere iktidar ilişkilerinin yukarıdan aşağıya, merkezden çevreye değil de aşağıdan yukarıya ve aşağıdakiler arasında tesis olduğunu söylemesi bakımından da devrimci bir kavrayışa sahiptir. Ve Boetie, bizlere hiçbir siyasal rejimin meşrutiyetinin, haklılığının olamayacağını, insanın doğası itibarıyla Aristoteles’in tanımladığı gibi “politik bir hayvan” olmadığını, ancak zoraki olarak siyasallaştığını, alışkanlıklarının adeta ikincil bir doğası haline geldiğini belirtir.

Boetie’nin bu tüketilemez ve ebedi kudretteki metnine kulak vermek her onurlu insanın sorumluluğudur. Erich Fromm’un da dediği gibi: “İnsan başkaldırarak insan oldu ve boyun eğerek de insanlıktan çıkacak!”

banner3
Yorumlar (0)
29
açık
Günün Anketi Tümü
2020- 2021 Yılın Şampiyonu Hangi Takım olur?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 39 81
2. Galatasaray 39 81
3. Fenerbahçe 39 79
4. Trabzonspor 39 68
5. Sivasspor 39 62
6. Hatayspor 39 61
7. Alanyaspor 39 57
8. Karagümrük 39 57
9. Gaziantep FK 39 55
10. Göztepe 39 51
11. Konyaspor 39 49
12. Rizespor 39 48
13. Kasımpaşa 39 46
14. Malatyaspor 39 45
15. Başakşehir 39 45
16. Antalyaspor 39 43
17. Kayserispor 39 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 39 38
20. Gençlerbirliği 39 38
21. Denizlispor 39 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 36 83
2. M. United 36 70
3. Leicester City 36 66
4. Chelsea 36 64
5. Liverpool 35 60
6. West Ham 35 58
7. Tottenham 35 56
8. Everton 35 56
9. Arsenal 36 55
10. Leeds United 35 50
11. Aston Villa 35 49
12. Wolverhampton 35 45
13. Crystal Palace 35 41
14. Southampton 35 40
15. Burnley 35 39
16. Newcastle 36 39
17. Brighton 35 37
18. Fulham 35 27
19. West Bromwich 35 26
20. Sheffield United 35 17
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 36 80
2. Real Madrid 36 78
3. Barcelona 36 76
4. Sevilla 36 74
5. Real Sociedad 36 56
6. Real Betis 36 55
7. Villarreal 36 55
8. Celta de Vigo 36 50
9. Athletic Bilbao 36 46
10. Granada 36 45
11. Osasuna 36 44
12. Cádiz 36 43
13. Levante 36 40
14. Valencia 36 39
15. Deportivo Alaves 36 35
16. Getafe 36 34
17. Huesca 36 33
18. Real Valladolid 36 31
19. Elche 36 30
20. Eibar 36 30
Günün Karikatürü Tümü
banner56