T 24 Yazarı Barış Soydan: Seçim sonrasında zamlara hazır mısınız?

Yılbaşında doların değeri ne kadardı, hatırlıyor musunuz? 1 Ocak’ta 1 dolar, 3. 8 lira ediyordu.

Analiz 21.06.2018, 10:05 21.06.2018, 10:05
20
T 24 Yazarı Barış Soydan: Seçim sonrasında zamlara hazır mısınız?
banner44



Yılbaşında doların değeri ne kadardı, hatırlıyor musunuz? 1 Ocak’ta 1 dolar, 3.8 lira ediyordu. Bugün 4.8 lira. İnanılmaz, değil mi? TL, yılbaşından bu yana dolar karşısında yüzde 20’den fazla değer kaybetti. Son bir yıldaki değer kaybı yüzde 35’i buldu. Son 5 yıldaki değer kaybı ise yüzde 60'ı geçti.

Dolar arttıkça yurtdışından doğalgaz ithal edip yurtiçinde sanayici ve tüketiciye satan BOTAŞ’ın faturası kabarıyor. BOTAŞ, Rusya’dan bin metreküp gazı geçtiğimiz ay itibarıyla 245 dolara ithal ediyordu. Türkiye geçen yıl Rusya'dan 28 milyar 636 milyon metreküp gaz ithal etti. 245 dolarla çarpalım: Bu hesaba göre BOTAŞ geçen yıl Rusya’ya yaklaşık 7 milyar dolar ödedi.

BOTAŞ, yurtdışından gaz ithal ediyor, getirdiği gazı yurtiçindeki tüketicilere, sanayicilere, santrallere satıyor, topladığı parayla da Rusya’nın faturasını ödüyor. BOTAŞ’ın Rusya’ya ödediği 7 milyar dolar, geçen yıl 26 milyar lira ediyordu. Dolardaki artış nedeniyle bu yıl fatura kabardı, 33 milyar liraya çıktı. Aradaki 7 milyar liralık fark, dolardaki artışın BOTAŞ’a Rusya’yla ithalattaki faturası...

BOTAŞ, Rusya’nın yanı sıra İran, Azerbaycan, Cezayir gibi ülkelerden de gaz ithal ediyor. Faturalar orada da kabardı. Üstelik sadece dolar artmadı, petrolün uluslararası piyasadaki fiyatında yaşanan artışa paralel olarak doğalgazın fiyatı da arttı. (Habertürk’e bilgi veren uzmanlar, Rusya'dan ithal edilen doğalgazın metreküp fiyatının 265 dolara çıkmasını beklediklerini söylüyorlar.)

BOTAŞ, santrallere ve sanayiye sattığı doğalgaz fiyatına en son Nisan başında yüzde 9.7 oranında zam yapmıştı. Oysa yukarıda belirttiğim gibi yılbaşından bu yana doların değerindeki artış yüzde 20’yi geçti. BOTAŞ, bir devlet şirketi. Dolardaki artış kadar zam yapmadığına göre aradaki fark devletin kasasından çıkıyor.

Doğalgazda durum böyle, peki elektrikte nasıl? Elektrikte son zam 1 Nisan’da yapıldı. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) , 1 Nisan’dan geçerli olarak elektrik fiyatlarını yüzde 2.89 artırdı. Enerji sitesi Enerjigünlüğü.net’in kurucusu Mehmet Kara, mevcut elektrik fiyatının, elektrik üretiminin maliyetini karşılamadığını söylüyor. Yani? Yani elektriğe de er veya geç, zam yapılmak zorunda.

Bir de benzine bakalım. Akaryakıtta 17 Mayıs’ta “eşel mobil” sistemine geçildi. O günden beri zam yapılmıyor. Eskiden zam otomatikti. Türkiye’nin ithal ettiği petrolün fiyatı arttıkça, istasyonlardaki benzin ve motorinin fiyatı da artardı. Yeni sisteme göre dolar ve yurtdışı petrol fiyatlarındaki artış nedeniyle yurtiçi pompa fiyatına yapılması gereken zam, devlet tarafından karşılanıyor. Dolar veya petrol fiyatındaki artış nedeniyle zam ihtiyacı doğduğunda, Özel Tüketim Vergisi o oranda indiriliyor. Böylece pompa fiyatı değişmemiş oluyor.

Bu sistemin devreye girmesi sonrasında “toptan” benzin fiyatlarına iki kez zam geldi ama pompa fiyatlarında değişim olmadı. 22 Mayıs tarihinde rafineri çıkış fiyatlarında motorine 23, benzine 25, 29 Mayıs’ta ise 8 kuruş zam yapıldı. Bu zamlar ÖTV’den, yani devletin kasasından karşılandı.

Doğalgaz, elektrik, akaryakıt… Dolar yükseliyor, devletin faturası kabardıkça kabarıyor . Ama zam yapılmıyor. Neden acaba? Dünyayı kıskandıracak güçte bir sosyal devlet olduğumuzdan mı? Bu pazar seçim olduğundan mı yoksa?

Başka bir soru: Seçimden sonra devlet, dolardaki artışın faturasını kendi cebinden karşılamaya devam edecek mi?

Bu sorunun yanıtını dolardaki artıştan bağımsız düşünemeyiz. Merkez Bankası’nın yaptığı faiz artırımlarına rağmen dolar fren tutmuyor. Uluslararası yatırım bankası Goldman Sachs, bunun nedenini şöyle açıklıyor:

“İstikrarın sağlanması, ekonominin yavaşlayarak enflasyon ve enflasyon beklentilerinin kontrol altına alınmasına bağlı. Bu nedenle faiz artırımının etkinliği, maliye politikası konusunda verilecek mesajlarla ilişkili.”

Sadece Goldman Sachs’ın raporunda değil, tüm uluslararası yatırım bankalarının raporlarında haftalardır "Faiz artırımı yetmez, maliye önlemlerini görelim” nakaratı tekrarlanıyor. “Maliye politikası” aşağı, “maliye politikası” yukarı….  Nedir kastedilen “maliye politikası”yla?

Maliye, devletin gelir ve giderini idare eden kurum. “Maliye politikası” denilen de, devletin gelirlerinin artırılması, harcamalarının azaltılmasından başka bir şey değil. İktidar, hangi iktidar olursa olsun, seçimden sonra devletin gelirlerini artırmak, harcamalarını kısmak zorunda. Aksi takdirde görünen o ki, doların çıkışı hızlanarak sürecek. Faiz artışları, “maliye politikası”yla desteklenmezse, Muharrem İnce’nin dediği gibi dolar 10 lira bile olabilir.

Görünen köy kılavuz istemiyor. Seçimden sonra zam dalgasına hazır olun.




Yorumlar (0)
25
açık
Günün Anketi Tümü
Sizce bir erken seçim yapılsa bunu hangi ittifak kazanır?
Sizce bir erken seçim yapılsa bunu hangi ittifak kazanır?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 37 81
2. Fenerbahçe 37 70
3. Konyaspor 37 67
4. Başakşehir 37 62
5. Alanyaspor 37 61
6. Beşiktaş 37 58
7. Antalyaspor 37 58
8. Karagümrük 37 57
9. Adana Demirspor 37 52
10. Sivasspor 37 51
11. Galatasaray 37 51
12. Kasımpaşa 37 50
13. Hatayspor 37 50
14. Kayserispor 37 47
15. Giresunspor 37 45
16. Gaziantep FK 37 43
17. Rizespor 37 36
18. Altay 37 34
19. Göztepe 37 28
20. Ö.K Yeni Malatya 37 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 35 67
2. Ümraniye 35 67
3. Bandırmaspor 35 61
4. İstanbulspor 35 59
5. Erzurumspor 35 58
6. Eyüpspor 35 54
7. Manisa Futbol Kulübü 36 49
8. Tuzlaspor 35 49
9. Samsunspor 35 48
10. Gençlerbirliği 35 48
11. Keçiörengücü 35 48
12. Boluspor 35 47
13. Denizlispor 35 46
14. Altınordu 35 45
15. Adanaspor 35 45
16. Bursaspor 35 41
17. Kocaelispor 35 41
18. Menemen Belediyespor 35 38
19. Balıkesirspor 35 12
Takımlar O P
1. M.City 37 90
2. Liverpool 36 86
3. Chelsea 36 70
4. Tottenham 37 68
5. Arsenal 37 66
6. M. United 37 58
7. West Ham United 37 56
8. Wolverhampton Wanderers 37 51
9. Leicester City 36 48
10. Brighton 37 48
11. Brentford 37 46
12. Newcastle 37 46
13. Crystal Palace 36 45
14. Aston Villa 36 44
15. Southampton 36 40
16. Everton 36 36
17. Leeds United 37 35
18. Burnley 36 34
19. Watford 37 23
20. Norwich City 37 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 37 85
2. Barcelona 37 73
3. Atletico Madrid 37 68
4. Sevilla 37 67
5. Real Betis 37 64
6. Real Sociedad 37 62
7. Villarreal 37 56
8. Athletic Bilbao 37 55
9. Osasuna 37 47
10. Celta Vigo 37 46
11. Valencia 37 45
12. Rayo Vallecano 37 42
13. Espanyol 37 41
14. Getafe 37 39
15. Elche 37 39
16. Granada 37 37
17. Mallorca 37 36
18. Cadiz 37 36
19. Levante 37 32
20. Deportivo Alaves 37 31
Günün Karikatürü Tümü
banner58