Araba sürüş tarzı Alzheimer başlangıcını ortaya çıkarabilir

İnsanların sürüş tarzı yıllar içinde değişebilir. Fakat bilim insanları, bazı küçük değişikliklerin Alzheimer başlangıcıyla ilişkili olduğunu ortaya koydu.

Bilim-Teknoloji 14.07.2021, 08:02
24
Araba sürüş tarzı Alzheimer başlangıcını ortaya çıkarabilir
Toronto Üniversitesi'nden doktora adayı Sayeh Bayat, araç kullanım verilerinin sağlıkla ilgili pek çok şey anlattığını söylüyor

İnsanların araç sürüş tarzı yıllar içinde değişebilir. Fakat bilim insanları, bazı küçük değişikliklerin Alzheimer başlangıcıyla ilişkili olduğunu ortaya koydu.

Araştırmacılar ABD'nin Washington eyaletinde 65 yaş üzeri sürücülerden oluşan bir grubun araç kullanımını, GPS alıcılarıyla bir yıl boyunca takip etti.

Pahalı testler veya tıbbi prosedürler gerektirmeden Alzheimer başlangıcını teşhis etmenin bir yöntemini bulmak için yola çıkan araştırmacılar, bir yıllık verileri inceledikten sonra bunun mümkün olduğunu gördü.

Araştırmada yer alan 139 deneğin yarısında çok erken veya klinik öncesi seviyede Alzheimer hastalığı bulunuyordu.

Verileri analiz eden bilim insanları, hasta olan ve olmayan grubun sürüşleri arasında önemli farklar olduğunu ortaya çıkardı.

Alzheimer başlangıcındakiler daha yavaş sürüyor, aniden şerit değiştirmeye yatkın oluyor, geceleri daha az seyahat ediyor, toplamda daha az yol yapıyor, daha az yere gidiyor ve bildiği yoldan şaşmama eğiliminde oluyor.

Alzheimer hastalığında erken teşhis kritik bir öneme sahip
Getty Images
Alzheimer hastalığında erken teşhis kritik bir öneme sahip

Araştırma ekibinin başında bulunan Toronto Üniversitesi'nden doktora adayı Sayeh Bayat, "İnsanların günlük hayatlarındaki hareketleri, gittikleri yerler ve araç kullanma tarzları sağlıkları hakkında pek çok şey söylüyor" diyor.

Araştırmaya başlamadan önce yapılan testler sayesinde deneklerden kimin çok erken seviye Alzheimer hastası olduğunu bilen ekip, verileri inceledikten sonra bir tahmin modeli geliştirdi.

Bu model, bir kişinin yalnızca araç kullanımına dair GPS verileri ve yaşı üzerinden yüzde 86'lık isabetle Alzheimer başlangıcı olup olmadığını tahmin edebiliyor.

Buna, genetik olarak Alzheimer'a yatkınlığı ölçen apolipoprotein E testinin sonucu da eklendiğinde doğru tahmin oranı yüzde 90'a çıkıyor.

İki oran da Alzheimer gibi bir hastalığın erken teşhisinde neredeyse mükemmel bir oran olarak kabul ediliyor.

Araçlara yerleştirilen GPS takip cihazları
Roe Lab
Araçlara yerleştirilen GPS takip cihazları

Çığır açan bu yöntem sayesinde Alzheimer hastalığı çok düşük maliyetle erken bir evrede tespit edilebilir. Hastalığın erken teşhisi, ilerlemesini yavaşlatmak için kritik öneme sahip.

Öte yandan potansiyel sağlık faydalarına rağmen yaşlıların hareketlerinin bu kadar yakın bir şekilde takip edilmesini isteyip istemeyeceği de ayrı bir tartışma konusu.

Alzheimer hastalığına yakalanan insanların araç kullanımının farklılaşabileceği önceden de biliniyordu. ABD Ulusal Yaşlanma Enstitüsü, bu kişilerin basit yolculukları daha uzun sürede tamamlaması, kararsız sürüş tarzı ve pedalları karıştırmalarının yakınları tarafından fark edilebileceğini söylüyordu.

Fakat daha yavaş araç kullanma veya daha az yere uğrama gibi değişkenleri GPS verileri olmadan tespit etmek mümkün değildi.

İngiltere Alzheimer Araştırmaları Vakfı'ndan Laura Phipps

Alzheimer's Research UK
İngiltere Alzheimer Araştırmaları Vakfı'ndan Laura Phipps, Alzheimer hastalığında beyindeki ilk değişimlerin, belirtilerden 20 yıl önce fark edilebildiğini söylüyor.

İngiltere Alzheimer Araştırmaları Vakfı'ndan Laura Phipps, bunun "gerçekten ilgi çekici bir araştırma" olduğunu söylüyor.

Hasta yakınlarının genelde hastanın araç kullanımında bir değişim fark ettiğini söyleyen Phipps, "İlk belirtilerden bir diğeri de kaybolmalarıdır" diyor.

Erken evrede fark edilen Alzheimer hastalığını tedavi etmek için piyasada az sayıda ilaç olduğunu belirten Phipps, bu durumun önümüzdeki yıllarda değişmesini umuyor.

Phipps beyindeki değişimlerin hastalık belirtisinden 20 yıl önce fark edilebildiğini, doktorların bunu bilmesi durumunda hastalarına erkenden bazı ilaçları yazabileceğini vurguluyor.

İnsanların erken dönem Alzheimer olduklarını öğrenmeleri, hastalığın ilerlemesini geciktirecek değişiklikler yapmalarına da olanak sağlayabilir.

İngiltere'de sağlık yetkilileri bu hastalığa karşı, insanlara kalp sağlığına dikkat etmeleri, sosyal ve zihinsel olarak aktif olmaları tavsiyelerini veriyor.

Öte yandan bu tür verilerin toplanması, her zaman insanların faydasına olmayabilir.

Pek çok ülkede sigorta şirketleri araçlara takip cihazı yerleştirme karşılığında sigorta primlerini düşürüyor.

Peki gelecekte sigorta şirketinizin Alzheimer riskinizi fark edip ona göre fiyatlama yaparsa?

Bu sigorta sektöründe kısa vadede görülecek bir değişim değil fakat uzun vadede ne olacağını kestirmek zor.

Boston Üniversitesi'nden Rhoda Au, insanların verilerinin nerelerde kullanıldığı konusunda daha fazla kontrol sahibi olması gerektiğini söylüyor.

Rhoda Au, Alzheimer riski bulunan kişilerin erken teşhis edilmesinin büyük öneme sahip olduğunu söylüyor
Rhoda Au
Rhoda Au, Alzheimer riski bulunan kişilerin erken teşhis edilmesinin büyük öneme sahip olduğunu söylüyor

Au gülerek kendi araç kullanma tarzının da güven vermediğini anlatıyor.

"Google'daki insanlar kafayı yediğimi düşünüyor olmalı. Yön duygum felakettir."

Prof. Au, davranışlarla sağlık sorunları arasında korelasyon bulmayı hedefleyen yeni sistemlerin genellikle kusursuz olmadığını söylüyor.

Fakat Alzheimer riskini erkenden teşhis etme potansiyelinin sağlık açısından önemli olduğunu ve bu konuların daha fazla araştırılması gerektiğini aktarıyor:

"Bir yerden başlamak lazım."

BBC Türkçe  (Cumhuriyet)

Yorumlar (0)
23
açık
Günün Anketi Tümü
"Erken seçim olursa Cumhurbaşkanı kim olmalıdır? "
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 10 24
2. Hatayspor 10 20
3. Beşiktaş 10 20
4. Alanyaspor 10 20
5. Fenerbahçe 10 19
6. Karagümrük 10 18
7. Konyaspor 10 17
8. Galatasaray 10 17
9. Altay 10 15
10. Adana Demirspor 10 13
11. Başakşehir 10 12
12. Gaziantep FK 10 12
13. Öznur Kablo Yeni Malatya 10 12
14. Sivasspor 10 11
15. Kayserispor 10 11
16. Giresunspor 10 9
17. Antalyaspor 10 9
18. Göztepe 10 8
19. Kasımpaşa 10 6
20. Rizespor 10 4
Takımlar O P
1. Ümraniye 10 24
2. Ankaragücü 10 24
3. Eyüpspor 10 20
4. Erzurumspor 10 19
5. Bandırmaspor 10 18
6. Kocaelispor 9 16
7. Tuzlaspor 9 14
8. Gençlerbirliği 9 14
9. Samsunspor 9 12
10. Boluspor 9 11
11. Bursaspor 9 11
12. Menemenspor 10 11
13. İstanbulspor 9 10
14. Denizlispor 9 10
15. Altınordu 10 10
16. Adanaspor 10 9
17. Manisa FK 10 9
18. Ankara Keçiörengücü 9 7
19. Balıkesirspor 9 6
Takımlar O P
1. Chelsea 9 22
2. Liverpool 9 21
3. Man City 9 20
4. West Ham 9 17
5. Brighton 9 15
6. Tottenham 9 15
7. M. United 9 14
8. Everton 9 14
9. Leicester City 9 14
10. Arsenal 9 14
11. Wolverhampton 9 13
12. Brentford 9 12
13. Aston Villa 9 10
14. Watford 9 10
15. Crystal Palace 9 9
16. Southampton 9 8
17. Leeds United 9 7
18. Burnley 9 4
19. Newcastle 9 4
20. Norwich City 9 2
Takımlar O P
1. Real Sociedad 10 21
2. Real Madrid 9 20
3. Sevilla 9 20
4. Atletico Madrid 9 18
5. Real Betis 10 18
6. Osasuna 10 18
7. Athletic Bilbao 10 17
8. Rayo Vallecano 10 16
9. Barcelona 9 15
10. Espanyol 11 14
11. Valencia 10 13
12. Villarreal 10 12
13. Mallorca 10 12
14. Celta de Vigo 10 10
15. Elche 11 10
16. Deportivo Alaves 10 9
17. Cádiz 11 8
18. Granada 9 7
19. Levante 10 5
20. Getafe 10 2
Günün Karikatürü Tümü
banner56