Laz gençleri neden dillerinden uzaklaşıyor?

Doğu Karadeniz kentlerinde yaşayan Laz gençleri, "Düzgün Türkçe konuşma" düşüncesinin asimilasyonu derinleştirdiğine dikkati çekerek, “Büyükler gidince bu dili konuşan kimse kalmayacak" dedi.  

Eğitim 17.03.2021, 09:15
6
Laz gençleri neden dillerinden uzaklaşıyor?

RİZE - Doğu Karadeniz kentlerinde yaşayan Laz gençleri, "Düzgün Türkçe konuşma" düşüncesinin asimilasyonu derinleştirdiğine dikkati çekerek, “Büyükler gidince bu dili konuşan kimse kalmayacak" dedi.  

Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü’nün (UNESCO) "kesinlikle tehlikede olan diller" listesinde bulunan Lazca her geçen gün biraz daha yok oluyor. Öyle ki Lazca özellikle son yıllarda sadece Doğu Karadeniz’in Rize ve Artvin illerine bağlı köylerde yaşlıların konuştuğu bir dil haline geldi. Bu durum Laz Enstitüsü’nün geçtiğimiz Ekim ayında açıkladığı "2013-2020 Seçmeli Lazca Dersi" raporuna da yansıdı. Rapora göre, son 3 yılda herhangi bir okulda Lazca sınıfı açılmadı ve ilk yıllarda açılan sınıflara ilgi her geçen yıl daha da düştü. 

Rize’nin Pazar ilçesinde yaşayan Laz gençler, dillerinin neden konuşulmadığını ve yok olma tehlikesine karşı önerilerini anlattı. 

BÜYÜKLER GİDİNCE...

Pazar’ın Alçılı (Xançkun) köyünden Coşkun İnce, Lazcanın konuşulmamasının birçok nedeni olduğunu kaydetti. Ailelerin dili öğretme noktasındaki isteksizliği ve gündelik hayatta dilin tercih edilmemesinin bu nedenlerden sadece birkaçı olduğunu kaydeden İnce, “Aileler çocuklarının ‘düzgün Türkçe’ kullanmasının okullarda ya da çalıştıkları işlerde daha faydalı olacağını düşünüyor. Laz çocukları da seçmeli dersler konusunda çok isteksiz. Ama bunun bir kültürün ve dilin kaybolması anlamına geldiğinin farkında değiller. Büyükler gittikten sonra bu dili konuşan kimse kalmayacak gibi görünüyor” dedi. 

AKADEMİNİN ÖNEMİ  

Kendi ailesinin de Lazca konuşmadığını aktaran İnce, bu durumdan kaynaklı dili sadece anlayabildiğini ifade etti. Dil konusunda akademik çalışmaların önemine vurgu yapan İnce, “Olaya ‘Lazca ölüyor’ diye duygusal bakmak yerine harekete geçmemiz lazım. Dile bir tane kelime bile kazandırabilmek önemli. Lazcayı insanların kendi aralarında konuştuğu dil olmaktan çıkarıp, Lazca ile kitaplar ve şiirlerin yazılması gerekiyor. Bunu yaparsak gelecekte insanları bu dilin varlığından haberdar edebiliriz" diye konuştu. 

‘DÜZGÜN TÜRKÇE' TERCİHİ

Aktaş (Xunar) köyünden Barış Hocağolu, köylerden kent merkezlerine yaşanan göç ve sonrasında oluşan çevrenin dilin unutulmasında önemli bir etken olduğunu belirtti. Lazca ve Türkçeyi ortak kullandığını aktaran Hocaoğlu, bir sonraki neslin dile hakimiyetinin tamamen ortadan kalkabileceği uyarısında bulundu. Hocaoğlu, “Düzgün Türkçe konuşmanın" etkisine işaret ederek, "Yeni nesil bundan kaynaklı Türkçe konuşmaya çalışıyor ve Lazcayı tercih etmiyorlar” diye belirtti. 

Dilin unutulması ile birlikte kültürün de gelecek nesle aktarılamadığına dikkati çeken Hocaoğlu, “Bundan 20-30 yıl önceki kültür de yok zaten. Düğünlerden imecelere kadar tüm kültürel özelliklerimizi unuttuk. Anadilde konuşmak gerekiyor. Anlaşabildiğin diller vardır tabi ki ama Lazlar kendi içlerinde Lazca anlaşabiliyor zaten" ifadelerini kullandı.  

ASİMİLASYON ETKENLERİ

Şentepe (Ğulivat) köyünden Çağlayan Bozacı, köyde büyüdüğü için kendisinin şanslı olduğunu kaydetti. Köyde sürekli Lazca konuşulduğu için dile daha fazla hakim olduğunu ifade eden Bozacı, “Fakat ilkokula başladıktan sonra öğretilen dil, çevre ve medya gibi etkenler anadili zayıflatıyor. Düşlerimi Lazca görebiliyorum. Öfke, hüzün gibi durumlarda derdimi Lazca anlatabiliyorum. Çünkü onu karşılayabilecek Türkçe kelimeler bulamıyorum. Dilin kendisinde olan gelişememe durumu benim dilime de sirayet ediyor. Kelimeler her geçen gün azalıyor” dedi. 

DEVLET KAYNAKLI OTOASİMİLASYON

Okul yıllarında Lazca konuşmanın "ayıp" olarak karşılandığını dile getiren Bozacı, bunun nedeninin ise yanlış anlaşılan modernleşme olduğunu söyledi. Bozacı, "Öğretmenler bir baskı kurmuyordu. Fakat düzgün konuşun diye uyarıyorlardı. O düzgün konuşmak da Türkçe konuşmaktı aslında. Bize Lazca konuşmanın komik, köylüce bir şey olduğu öğretilmeye çalışıldı. Bu aslında halkın kendine yaptığı otoasimilasyondur. Tabi ki bu devletin yaptığı baskı sonucu oluşan bir otoasimilasyondur" şeklinde konuştu.  

SANAT VE EDEBİYATIN ETKİSİ

“Egemenlerin bütün etnik gruplara bir saldırısı söz konusu” diyen Bocazı, farklılıkların yeşermesine izin vermeyecek bir siyasi ortam olduğuna dikkat çekti. Çocukluğu döneminde çıkan Lazca Ogni dergisinin gizli gizli satılabildiğini söyleyen Bozacı, “Bundan dolayı ailelerde çocuklarına ‘Mağdur olursun, Lazca konuşma’ diyorlar. Yeni nesil ise şivesini bozduğunu ya da komik olduğunu düşündüğü için Lazca konuşmuyor” dedi.

Müzik, edebiyat ve bilimin dile olan etkisine işaret eden Bozacı, Lazca yeni bestelerde düşüş yaşandığını ve bunun arttırılması gerektiğini kaydetti. Üretim yapıldıkça insanların ilgisinin de arttığını vurgulayan Bozacı, “Şarkıda geçen bir kelimeyi merak edip öğreniyorsun, kelime dağarcığın artıyor. Yeni nesil de bunun komik ya da ayıp bir şey olmadığını görerek öğrenebilir. İnsanlara kendilerini ifade edebilecek alanlar açarsanız anadillerini konuşur” diye kaydetti. 

‘KEŞKE KONUŞABİLSEYDİM’

Şentepe (Ğulivat) köyünden Doğuş Bozacı ise kent merkezinde büyüdüğünden kaynaklı Lazcayı bilmediğini paylaştı. Okuldaki akrabalarının da aynı durumda olduğunu belirten Bozacı, “Belli bir yaştan sonra insanlara ‘Lazım' zaman ilgilerini çekiyordu. O zaman dili bilmenin gerekliliğini fark ettim. Keşke konuşabilseydim dedim. Şimdi Lazcayı anlayabiliyorum o da tamamını değil. Ama konuşamıyorum. Hem dilim dönmüyor hem de 'yanlış bir şey söylerim' utangaçlığı yaşanıyor" dedi.  

Lazların ülkede bir ırk olarak bile görülmediğini söyleyen Bozacı, şunları söyledi: “Bugüne kadar bütün arkadaşlarıma Lazların nerede yaşadıklarını, kim olduklarını gösterdim. Bir arkadaşımın tiyatro oyununda Laz ev sahibi rolü olduğunu duydum. Oyun metnini istediğimde Laz ev sahibi için yazılan replikler ‘Uy gideyrum’ gibi şeylerdi. Ama bu Türkçe. Lazları yıllarca fıkralardaki gibi anlatırsan, 'Lazların konuşması bu' dersen insanlar seni bir ırk olarak görmez. Bunları da sinemalarda, tiyatrolarda yapıyorlar."

MA / Tolga Güney

banner3
Yorumlar (0)
12
parçalı az bulutlu
Günün Anketi Tümü
Olası bir erken seçimde, Z Kuşağının oy dağılımı nasıl olur?
Olası bir erken seçimde, Z Kuşağının oy dağılımı nasıl olur?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 31 67
2. Fenerbahçe 32 63
3. Galatasaray 31 61
4. Trabzonspor 32 57
5. Gaziantep FK 31 50
6. Alanyaspor 32 49
7. Hatayspor 32 49
8. Karagümrük 32 48
9. Göztepe 33 46
10. Sivasspor 31 44
11. Konyaspor 31 40
12. Antalyaspor 32 39
13. Rizespor 31 35
14. Kasımpaşa 32 35
15. Malatyaspor 31 33
16. Ankaragücü 31 33
17. Başakşehir 32 33
18. Kayserispor 31 33
19. Gençlerbirliği 31 31
20. Erzurumspor 32 28
21. Denizlispor 31 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 29 60
2. Samsunspor 28 54
3. Altay 29 53
4. Adana Demirspor 28 52
5. Altınordu 29 52
6. İstanbulspor 29 51
7. Ankara Keçiörengücü 29 49
8. Tuzlaspor 29 41
9. Bursaspor 28 40
10. Bandırmaspor 29 39
11. Ümraniye 28 38
12. Boluspor 29 35
13. Balıkesirspor 28 32
14. Adanaspor 28 31
15. Menemenspor 29 30
16. Akhisar Bld.Spor 28 25
17. Ankaraspor 28 19
18. Eskişehirspor 29 8
Takımlar O P
1. Man City 31 74
2. M. United 30 60
3. Leicester City 30 56
4. West Ham 30 52
5. Chelsea 30 51
6. Tottenham 30 49
7. Liverpool 30 49
8. Everton 29 47
9. Aston Villa 29 44
10. Arsenal 30 42
11. Leeds United 30 42
12. Wolverhampton 31 38
13. Crystal Palace 30 38
14. Southampton 30 36
15. Burnley 30 33
16. Brighton 30 32
17. Newcastle 30 29
18. Fulham 32 26
19. West Bromwich 30 21
20. Sheffield United 30 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 29 66
2. Barcelona 29 65
3. Real Madrid 29 63
4. Sevilla 29 58
5. Real Sociedad 29 46
6. Real Betis 29 46
7. Villarreal 29 46
8. Celta de Vigo 29 37
9. Granada 29 36
10. Athletic Bilbao 29 36
11. Levante 29 35
12. Valencia 29 33
13. Cádiz 29 32
14. Osasuna 29 31
15. Getafe 29 30
16. Huesca 30 27
17. Real Valladolid 29 27
18. Elche 30 26
19. Eibar 29 23
20. Deportivo Alaves 29 23
Günün Karikatürü Tümü