Van’ın tarihi mirası ‘Çıl Aş’ adıyla anılan 40 değirmenler yok oluyor

Van’da bir dönem tarımla uğraşan herkesin sosyal ve ekonomik olarak yaşamında büyük bir yeri bulunan su değirmenleri tarihe karışıyor. Sıralı şekilde aynı yerde bulunan ve ‘Çıl Aş’ adıyla anılan 40 su değirmeni bakımsızlıktan ve ilgisizlikten dolayı yok oluyor.

Ekoloji-Yaşam 20.12.2020, 11:27 20.12.2020, 11:28
12
Van’ın tarihi mirası ‘Çıl Aş’ adıyla anılan  40 değirmenler yok oluyor

VAN - Van’ın Gürpınar ilçesine bağlı Değirmendüzü Mahallesi’nde sıralı bir şekilde bulunan ve Kürtçe ‘Çıl Aş’, Türkçe ‘Kırk değirmen’ olarak bilinen, 2 bin 700 yıl öncesinde inşa edilen değirmenler yok olmayla karşı karşıya. Dünya tarihinde yan yana sıralı şekilde inşa edilmesiyle tek örnek olarak bilinen 40 su değirmeni bakımsızlık ve ilgisizlikten dolayı şu an metruk yerler olarak varlığını sürdürüyor.

'SADECE BİR DEĞİRMEN KALDI'

Geçmişte aktif bir şekilde tarım yapılan Havasor Ovası’nda 40 su değirmeninden günümüze sadece 13 tanesi gelebilmişken bunlardan yalnızca bir tanesi restore edilerek aktif hale getirilmiş durumda. Değirmenlerin 15’i 2010 yılına kadar faal iken şimdi ise sadece bir değirmen çalışıyor.

Urartular döneminde inşa edilen Şamran Kanalı ile birlikte yapıldığı belirtilen değirmenlerdeki suyun, 1986 yılında kentin içme suyu ihtiyacı için Van’a bağlanmasıyla birlikte değirmenler faaliyetlerine birer birer son vermek zorunda kaldı. Değirmenlerin işlevsiz hale gelmesindeki bir diğer neden de fırın ekmeği üretimi artınca köy halkının giderek hazır ekmeğe yönelmesi de oldu. Bölgedeki köy boşaltmalardan sonra evlerini bırakmak zorunda kalan insanların değirmenlerle ilgilenmeyi sürdürememesi, değirmenlerin bugünkü halini alma sebeplerinden biri olarak görülüyor.

‘DEĞİRMEN SIRASI İÇİN GÜNLERCE SIRA OLURDU'

Mustafa Yılmaz

87 yaşındaki Değirmenci Mustafa Yılmaz, kendisinin çalıştığı dönemde 24 değirmenin aktif şekilde çalıştığını belirtti. 

Bir dönem İran sınırından, Erciş, Başkale, Gevaş gibi birçok yerden insanların buğdaylarını kervanlarla getirip günlerce burada öğüttükten sonra köylerine geri döndüğünü hatırlatan Yılmaz, "Bu köyün kurulmasının nedeni de buradaki değirmenlerin varlığından kaynaklıdır. Değirmen sularının kesilmesinden kaynaklı bizler perişan olduk. Öyle ki şu an su pınarı olan Gürpınar’da içme suyu bulamıyoruz bazen. Eskiden burası büyük bir panayır alanı gibiydi. Her yerden insanlar hasadını getirip burada öğütüyordu evine hâsılatını götürüyordu. Günlerce değirmen sırası için kuyruklar oluşuyordu. Değirmenlerin suyunu içme suyu olarak şehirlere verdiler. Suyun büyük bir kısmı da hala boş bir şekilde dereye akıtılıyor. Mevcut haliyle arta kalan su, şu an için tüm değirmenlere yetecek kadar değil” diyerek mevcut durumu açıklıyor.

'DEĞİRMENLER KAPANINCA İŞSİZ KALDIK'

Mehmet Baran Tanış

Kendi değirmenlerinde çalışan ve değirmenlerin işlevini yitirmesinin ardından işsiz kalan Mehmet Baran Tanış (40), 13 yaşından itibaren değirmenlerde çalıştığını söyledi.

Değirmenlerinin işlevsiz kalması sonrasında işsiz kaldığını dile getiren Tanış, “Değirmenler kapatıldıktan sonra yüzlerce kişi işsiz kaldı. Öncesinde kendi değirmenimde çalışıyordum ama maalesef şu an evime ekmek götüremiyorum. Yetkililere çağrıda bulunuyorum. Bu değirmenleri eski haline getirin ve ekmek teknelerimize tekrardan kavuşalım. Mevcut haliyle izbe yerler olan bu değirmenlerin durumu görüntü olarak çok kötü ve bazı art niyetli olabilecek kişilerin barınağı haline gelerek tehlike arz edebiliyor. Bu duruma bir son vererek tarihe ve kültüre sahip çıkılmasını istiyoruz" dedi.

YETKİLİLER: MÜLK SAHİPLERİ TEK BİR TAŞ KALDIRAMAZ

Konuyu ilişkin görüştüğümüz Van Kültür Varlıkları Koruma Kurulu yetkilileri, söz konusu değirmenlerin resmi envanterde yer aldığını söyledi.

2010 yılında 13 tanesinin tescillenerek koruma altına alındığını belirten yetkililer, mevcut durumda kurul olarak restorasyon yapma yetkililerinin olmadığını aktardı. Söz konusu değirmenlerin restore edilerek tekrardan işlev kazandırılması için, değirmen sahiplerinin Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesindeki RÖLÖVE veya Anıtlar Müdürlüğü üzerinden proje geliştirerek uygulama müdürlüğüne başvurması gerektiğinin bilgisini veren yetkililer, mülk sahiplerinin mevcut durumda söz konusu alanda tek bir taşı yerinden oynatamayacaklarını ifade etti. (DUVAR)

banner3
Yorumlar (0)
10°
açık
Günün Anketi Tümü
Sosyal medya da verilerimizi zaten izinsiz kullanılıyor, şimdi de yasal zeminde kullanmak istiyorlar.. Sizce çözüm?
Sosyal medya da verilerimizi zaten izinsiz kullanılıyor, şimdi de yasal zeminde kullanmak istiyorlar.. Sizce çözüm?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 20 44
2. Fenerbahçe 20 42
3. Galatasaray 20 39
4. Gaziantep FK 20 35
5. Alanyaspor 20 34
6. Trabzonspor 20 33
7. Hatayspor 20 32
8. Karagümrük 20 30
9. Malatyaspor 20 27
10. Antalyaspor 20 26
11. Göztepe 20 25
12. Kasımpaşa 20 25
13. Rizespor 20 25
14. Sivasspor 20 24
15. Başakşehir 20 24
16. Konyaspor 20 23
17. Kayserispor 20 19
18. Gençlerbirliği 20 19
19. Ankaragücü 20 18
20. Erzurumspor 20 17
21. Denizlispor 20 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 18 38
2. İstanbulspor 18 37
3. Samsunspor 18 36
4. Altay 18 32
5. Adana Demirspor 18 31
6. Ankara Keçiörengücü 18 31
7. Bursaspor 18 30
8. Tuzlaspor 18 30
9. Altınordu 18 28
10. Bandırmaspor 18 27
11. Adanaspor 18 21
12. Ümraniye 18 20
13. Boluspor 18 19
14. Menemen Belediyespor 18 19
15. Akhisar Bld.Spor 18 16
16. Balıkesirspor 18 16
17. Ankaraspor 18 10
18. Eskişehirspor 18 4
Takımlar O P
1. M. United 19 40
2. Man City 18 38
3. Leicester City 19 38
4. Liverpool 19 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Aston Villa 17 29
9. Chelsea 19 29
10. Southampton 18 29
11. Arsenal 19 27
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Burnley 18 19
16. Newcastle 19 19
17. Brighton 19 17
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 18 47
2. Real Madrid 19 40
3. Barcelona 19 37
4. Sevilla 19 36
5. Villarreal 20 34
6. Real Sociedad 20 31
7. Granada 20 28
8. Real Betis 20 27
9. Athletic Bilbao 19 24
10. Celta de Vigo 20 24
11. Cádiz 20 24
12. Levante 19 23
13. Getafe 19 23
14. Valencia 20 20
15. Eibar 20 20
16. Real Valladolid 20 20
17. Osasuna 20 19
18. Deportivo Alaves 20 18
19. Elche 18 17
20. Huesca 20 13
Günün Karikatürü Tümü