Kehribar Geçidi: Roma’nın iki yüzünden insanın iki yüzüne bir geçit | Prof. Dr. Özlem Söğütlü*

Nazan Bekiroğlu’nun 605 sayfadan oluşan yeni romanı “Kehribar Geçidi” (Timaş Yayınları, İstanbul 2021)

Kitap çıktı! 27.01.2022, 21:28 27.01.2022, 21:45
30
Kehribar Geçidi: Roma’nın iki yüzünden insanın iki yüzüne bir geçit | Prof. Dr. Özlem Söğütlü*
banner44

Nazan Bekiroğlu’nun 605 sayfadan oluşan yeni romanı “Kehribar Geçidi” (Timaş Yayınları, İstanbul 2021); Roma’nın Dünya’nın efendisi olduğu zamanların sonuna yaklaşıldığı (M.S. 300’ler), cumhuriyetten (res publica) monarşiye (dominatus) evrildiği, Pax Romana’nın (Roma Barışı) sona erdiği, yoksulluğun arttığı, Hristiyanlığın yoksullar ve köleler arasında yayılmaya başladığı, Hristiyanlara büyük zulümlerin yapıldığı İmparator Dioecletianus zamanından “Yedi Uyurlar” efsanesiyle günümüze bir geçit aralıyor. 

Yazar; zamanın ruhunu, şehirlerin mimarî yapısını ve imparatorluğun iki yüzünü [kusurlu sikkenin iki yüzü gibi] çok net bir biçimde ortaya koyuyor. Kendinizi karakterlerle birlikte Roma sokaklarında dolaşırken buluyor; ihtişamlı yapıların gizemi içinde kayboluyor; kandil alevinin gölgeleri arasında mistisizmle sarmalanıyor; şifacılıkta kullanılan otların, çiçeklerin kokusunu hissediyor; arenadaki vahşeti bütün duyularınızla algılıyorsunuz.

Roma asillerinin ve imparatorluğun iki yüzü: Bir tarafta her türlü hizmetlerde mal olarak kullanılan köleler ama diğer tarafta bilgisine, entelektüel birikimine, dostluğuna, yarenliğine, yöneticiliğine ihtiyaç duyulan köleler. Roma’da kölelik kurumu Spartacus ile özdeşleşmiştir. Elleri zincirlenmiş, ayakları prangalanmış, bedenleri damgalanmış, maden ocaklarında çalışan köleler. Bu, Roma’nın gerçeği, ama sadece bir yüzü. Diğer yüzüyle yeteneğine, becerisine, zekâsına, performansına, bedensel özelliklerine göre değişen roller üstlenen bütün persona’lar, yani insanlar, yani köleler. Roma’nın diğer bir gerçeği: Kölenin insan olma olgusu. İnsanın insandan kaçamayacağı gerçeği, Seneca’nın “insan insan için kutsal bir şeydir (homo homini sacra res)” sözünü de hatırlatacak bir biçimde yazar tarafından çok iyi görülerek, her iki yüz de bütün toplumsal katmanlara yayılarak veriliyor.

Roman karakterleri; azatlı köle Vitalis, lâhit kopyacısı Efesli Linus, yazıcı köle Simonides, tapınak kandilcisi Feliks, uykusuz çoban Fazelis, gezgin Al-Mina, barbar Yüzbaşı Geta ve iri pençeli, kalın boyunlu, çevik belli, berrak bakışlı, insan dostu, erdemli köpek Kehribar. Yazar, sadece kölelerden değil, köle olmayan ve fakat gelir düzeyi düşük alt sınıflardan da karakterler yaratarak, bu sınıfların Roma’nın elitlerini ne denli etkilediğini ortaya koyuyor. Bu açıdan çok başarılı olarak nitelendirmek gerekir.

Roman; derin bir tarih, felsefe ve hukuk bilgisiyle kaleme alınmıştır. Bütün bu bilgiler; yazarın incelikle kullandığı dille, özenle seçilmiş karakterleriyle, geçmişi, bugünü, geleceği bilen, bildiklerini de göstermekten imtina etmeyen anlatıcısıyla bütünleşiyor ve öylesine kullanılmış kelimeler, öylesine söylenilmiş sözler gibi gündelik bir konuşmanın içine giriveriyor. Örneğin, “ölümü küçümsemek erdemi” üzerine senatör Zosimus ile azatlı köle Vitalis’in konuşması (s. 157-158). “Yüzlerce hamamın varlığına rağmen insanların eskisinden daha kirli olduğundan yakınan Seneca’ya siz bakmayın (s. 226)” ifadesi. “Ferman metnini kim kaleme almışsa ‘enflasyon’ kavramından elbette habersizdi (s. 168)” cümlesi. “Çıkardığı sesten değil çıkarmadığı sesten mesuldür insan en fazla (s. 257)” sözü gibi.

Efendi Naso’nun forum meydanında sanığın avukatlığını üstlendiği sahnede yaptığı savunmanın kötü olduğunu betimlemek için, karakterin beden dilini kullanmak ya da izleyicilerin tepkisinden yararlanmak yerine, “sözün başını alıp gitmesi, mananın dağılması, cümlenin nefesinin tıkanması, açılan parantezin kapanmaması, çıkılıp da inilemeyen söz merdiveni, yuvarlanan sıfatlar, boğuşulan fiiller (s. 283)” ifadelerini kullanması, yazarın dile hakimiyetini ve dildeki yaratıcılığını bir kez daha ortaya koyuyor.

Yazar, arenadaki vahşetin unutulmaması için Yüzbaşı Geta’yı, 309 yıl uyuduktan sonra, Colosseum’da dolaştırarak yüzleştiriyor. Yüzbaşı Geta, uyumadan önce arkadaşlarına hikayesini anlatarak yüzlerce yıllık uykusuna dalabilirdi. Yazarın derdi, karakterine içini döktürmek değil, onu, yüzyıllar sonra o mekânda dolaştırarak bu vahşetle okurunu yüzleştirmektir. İnsanlık onuru adına hafızalardan silinmemesi gereken bu vahşeti; beden diliyle ya da duygularla değil, Colosseum’u oburca beslenmeye alışkın yağlı bir beden, kalbi durmuş olsa da ölememiş, hâlâ canlı bir leş parçası (s. 451) olarak betimleyerek gözler önüne seriyor. Yazar, bununla da yetinmiyor. Din ve mezhep kavgalarını, Dünya savaşlarını, atom bombasının kullanılmasını, karakterlerinin gelecekten haber veren rüyaları aracılığıyla gözler önüne seriyor; insan insanın sadece kutsalı değil, aynı zamanda kurdudur (homo homini lupus est) sözünü hem söyleyerek (s. 598) hem de göstererek insanın da iki yüzünü ortaya koyuyor.

Karakterlerin hepsinin erkek olması, Yedi Uyurlar efsanesinden yararlanmış olmasından kaynaklanıyor olabilir. Antik Dünya’nın erkek egemen zihniyetini göstermek için olabilir. Kuşkusuz önemli olan, bunun bir eksiklik olarak romanda belirmemesi… Evet! 309 yıl sonra her şey değişmişti, ama hiçbir şey de değişmemişti… Hukukî, felsefî ve edebî bir dil olan Klasik Latince, yerini Vulgar Latinceye bırakmıştı. Tapınakların yerini kiliseler, tapınak kandilcisinin yerini kilise kandilcisi almıştı. Ama alevin, ışığın, gölgelerin kutsiyet sağlama misyonu değişmemişti. Kölelik yine vardı. Kadınlar hâlâ günahkârdı. Diri diri gömülen kız çocuklarının yerini, diri diri yakılan cadılar almıştı. Erguvan renkli, altın işlemeli toga picta’yı imparator yerine Hz. İsa giyiyordu ve yoksullar, tanrılar yerine Tanrı’dan bir mucize bekliyordu.

Kehribar Geçidi”, dünü bugüne bağlayan halkaları, karakterleri, dili, anlatıcısı ve betimlemeleriyle son derece keyifle okunuyor. Ve yazar, okuruna, insanlık adına çok şey söylüyor. Ve yazarın sözlerinin tersten yorumuyla kelimeler çarpıyor, kanatıyor (s. 193)…

*Roma Hukuku Profesörü, TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi.

Kaynak: edebiyathaber.net https://www.edebiyathaber.net/kehribar-gecidi-romanin-iki-yuzunden-insanin-iki-yuzune-bir-gecit-ozlem-sogutlu/

Yorumlar (0)
16
açık
Günün Anketi Tümü
Sizce bir erken seçim yapılsa bunu hangi ittifak kazanır?
Sizce bir erken seçim yapılsa bunu hangi ittifak kazanır?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 38 81
2. Fenerbahçe 38 73
3. Konyaspor 38 68
4. Başakşehir 38 65
5. Alanyaspor 38 64
6. Beşiktaş 38 59
7. Antalyaspor 38 59
8. Karagümrük 38 57
9. Adana Demirspor 38 55
10. Sivasspor 38 54
11. Kasımpaşa 38 53
12. Hatayspor 38 53
13. Galatasaray 38 52
14. Kayserispor 38 47
15. Gaziantep FK 38 46
16. Giresunspor 38 45
17. Rizespor 38 36
18. Altay 38 34
19. Göztepe 38 28
20. Ö.K Yeni Malatya 38 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 36 70
2. Ümraniye 36 70
3. Bandırmaspor 36 62
4. İstanbulspor 36 60
5. Erzurumspor 36 58
6. Eyüpspor 36 57
7. Samsunspor 36 51
8. Boluspor 36 50
9. Manisa Futbol Kulübü 36 49
10. Tuzlaspor 36 49
11. Denizlispor 36 49
12. Keçiörengücü 36 48
13. Gençlerbirliği 36 48
14. Altınordu 36 45
15. Adanaspor 36 45
16. Kocaelispor 36 44
17. Bursaspor 36 44
18. Menemen Belediyespor 36 38
19. Balıkesirspor 36 12
Takımlar O P
1. M.City 38 93
2. Liverpool 38 92
3. Chelsea 38 74
4. Tottenham 38 71
5. Arsenal 38 69
6. M. United 38 58
7. West Ham United 38 56
8. Leicester City 38 52
9. Brighton 38 51
10. Wolverhampton Wanderers 38 51
11. Newcastle 38 49
12. Crystal Palace 38 48
13. Brentford 38 46
14. Aston Villa 38 45
15. Southampton 38 40
16. Everton 38 39
17. Leeds United 38 38
18. Burnley 38 35
19. Watford 38 23
20. Norwich City 38 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 86
2. Barcelona 38 73
3. Atletico Madrid 38 71
4. Sevilla 38 68
5. Real Betis 38 65
6. Real Sociedad 38 62
7. Villarreal 38 59
8. Athletic Bilbao 38 56
9. Valencia 38 48
10. Osasuna 38 47
11. Celta Vigo 38 46
12. Rayo Vallecano 38 42
13. Elche 38 42
14. Espanyol 38 42
15. Getafe 38 39
16. Mallorca 38 39
17. Cadiz 38 39
18. Granada 38 38
19. Levante 38 35
20. Deportivo Alaves 38 31
Günün Karikatürü Tümü
banner58