banner9

banner8

Arif Mostarlı Yazdı: Bıktım ben bu zulümden, Osmanlının elinden*

Yeni Yaşam Gazete 'sinin yazarı Arif Mostarlı, "Tarihin silinmesi, eski isyancı geleneklerin yok sayılması, baskıcı rejimlerin her zaman başvurdukları bir yoldur. Kıbrıs'ta olan da bu aslında. Her iki yandaki milliyetçilerin hatırlamak istemediği bir isyandır Gâvur İmam Hareketi" anlatı.

Yazdı/Çizdi... 21.11.2021, 08:17 21.11.2021, 08:31
30
Arif Mostarlı Yazdı: Bıktım ben bu zulümden, Osmanlının elinden*
banner44

 Yeni Yaşam Gazete 'sinin yazarı Arif Mostarlı, "Bıktım ben bu zulümden, Osmanlının elinden" başlıklı dikkat çeken bir yazı kaleme aldı.

Tarihin silinmesi, eski isyancı geleneklerin yok sayılması, baskıcı rejimlerin her zaman başvurdukları bir yoldur. Kıbrıs'ta olan da bu aslında. Her iki yandaki milliyetçilerin hatırlamak istemediği bir isyandır Gâvur İmam Hareketi
 

Arif Mostarlı

“Dolama dolamayı / Getirin bağlamayı” diye başlayan şarkıyı hatırlayanlar vardır belki. Eski ve anonim bir şarkı aslında; Kıbrıslı müzisyen Hamza İrkad tarafından kayıt altına alınmış olan parçayı Bandista müzik grubu, yanılmıyorsam 2010’da kendi yorumuyla yeniden seslendirmişti. Şarkının hikâyesi ise hayli gerilere, ta 1833 yılının Kıbrıs’ına kadar gidiyor. Aradan 188 yıl geçmiş ama ne şarkı eskimiş, ne Kıbrıs’ın yaşadıkları…

Unutulmuş bir tarih

Kıbrıs tarihini Denktaş’lar ve türevleriyle başlatanların çoktan unuttuğu, unutturmak istediği ‘Gâvur İmam İsyanı’ndan söz ediyoruz.

19’uncu yüzyılın başlarına kadar Osmanlı yönetimi Kıbrıs’ı “Dragoman” ve “Kocabaşı” gibi görevlere getirdiği Hıristiyan cemaatinin önde gelenleriyle ve Ortodoks Kilisesi üzerinden yönetiyordu. 18’inci yüzyılda Ortodoks Kilisesi’nin ada üzerindeki hâkimiyeti o kadar güçlüydü ki bazı yabancı devletler Kıbrıs’ın Başpiskopos tarafından yönetildiğini sanmaktaydı. Daha sonra durum değişmeye başladı ama. Osmanlı ile Ortodoks Kilisesi arasındaki gerilim, 1821’de Başpiskopos Kyprianos’un idamına kadar varmış, bu arada gerilemeye başlayan Osmanlı, Kıbrıslıların sırtına gitgide ağır vergiler yüklemeye başlamıştı.


Adada birbiri ardından patlayan üç isyanın tam da bu döneme denk düşmesi tarihsel açıdan rastlantı olmamalı. Üç isyanın da ortak özelliği, bünyesinde Türkçe konuşan Kıbrıslıları da, Rumca konuşan Kıbrıslıları da barındırması, daha çok birer yoksul hareketi olmasıdır. İsyanların bastırılmasında Ortodoks elitinin rol almasının sebebi de bu olsa gerektir.

Art arda isyanlar

Bu üç isyanın ilki, Nikolas Theseus’un önderliğinde Larnaka’da başlayan hareketti. Lefkoşa, Lakadamya ve Stavrovouni köylerinde de güçlü olan ve Türkçe konuşan Kıbrıslıları da kapsayan isyan, bazı vergilerin geri çekilmesiyle fazla büyümeden sona etmişti. Theseus, daha sonra misilleme endişesiyle Kıbrıs’ı terk etmişti.

Karpaz’da keşiş Ioannikios’in başlattığı isyan ise Arnavut askerleriyle başlayıp kırsal kesimde çok sayıda destekçi bulmasına karşın Osmanlı askerlerinin gücü karşısında dağılmış, Keşiş Ioannikios ve yanındakiler tutuklanıp idam edilmişlerdi.

Gâvur İmam Hareketi

Osmanlı kaynaklarına göre Gâvur İmam bugünkü Baf kazasının Hrisohu bölgesindeki Tremitusa köyündendir. Burası birçok Türkçe konuşan Kıbrıslı köyü gibi “Linobambaki” köyüydü.

Linobambaki, ilginç bir kavram. Köken olarak Yunanca ‘lino’ ve ‘keten’ sözcüklerinin bir araya getirilmesinden oluşuyor ama aslında bu bir metafor. Kavram, Latin-Katolik kökenli olmalarına karşın baskıdan ötürü Müslüman olarak görünmeyi tercih etmelerine, yani bir tür asimilasyona dayanıyor. Din değiştirdikleri halde Linobambaki toplumu çocuklarına her dinde ortak olan İbrahim, Yusuf ya da Musa gibi isimleri verirken, İslamın en temel kurallarının hiçbirini uygulamadan yaşamlarını sürdürüyorlardı.  

Gâvur İmam da, asıl adı “İbrahim Ağa” olduğu halde bu nedenle “Gâvur” diye anılıyor. Aslında onun isyanı 1832 yılından itibaren başlıyor ama 1833’ün Mart ayında toplumdaki vergi ayaklanmaları patladığında artık güç de biriktirmiş oluyor. Tremitusa’dan başlayıp kısa sürede bütün Baf’ın tümünü kontrolü altına alan Gâvur İmam'ın Limasol’a yürümesinden korkan Ortodoks önde gelenleri Osmanlı’dan yardım istiyor ama Mısır’da Mehmet Ali Paşa ayaklanmasıyla uğraşan Osmanlı bir süre Kıbrıs’a zaman ve güç ayıramıyor.

Yoksullar ve işbirlikçiler

Gâvur İmam’ın planı, sadece vergilerin düşürülmesini sağlamak değil, Limasol, Larnaka ve Lefkoşa’yı ele geçirerek Osmanlı hâkimiyetini sonlandırmak gibi görünüyor. Türkçe konuşan ve Rumca konuşan ahaliyi birlikte örgütlemesi bunun bir göstergesi gibi. Bu ise Osmanlı için olduğu kadar, Avrupalılar için de tehlikeli bulunuyor. Sonunda Osmanlı yönetimi Anadolu’dan getirdiği askerlerin yanı sıra işbirlikçi Ortodoks güçlerle birlikte isyancıların üzerine yürüyor. İsyan bastırıldığında Gâvur İmam adadan ayrılıp İskenderiye’ye gidiyor ama bir süre sonra adaya getirilip idam edildiği biliniyor.

Gâvur İmam İsyanı, böylece adadaki tüm Kıbrıslıların işgalcilere karşı beraber mücadele ettiği son büyük hareket olarak tarihteki yerini alıyor. Aradan iki yüzyıl geçtikten sonra adanın vardığı nokta ise ortada. İki tarafa da hâkim olan faşist güçler düşmanlığı körüklerken, katledilen gazeteciler ve sendikacıların isimleri oldukça uzun bir liste oluşturuyor. Ama tarih, yine de orada duruyor ve Gâvur İmam'dan başlayıp Derviş Kavazoğlu ve Kostas Michaulis'e kadar uzanan ortak mücadele geleneği bütün çabalara rağmen silinemiyor.

* Derleme hazırlanırken 16 Şubat 2020 tarihinde Afrika gazetesinde yayınlanan Oz Karahan imzalı yazı temel alınmıştır.



****************

Dolama dolamayı

Getirin bağlamayı

Bıktım ben bu zulümden

Osmanlının elinden

Amman amman elinden, yandım bak be zulmünden

Ben eker ben biçerim paşa alır elimden

Ben eker ben biçerim ağa alır elimden

Gene gurak varıdı,

Hiç yağmur yağmadıydı

Tohum toprakta kaldı

Mahsul hiç çıkmadıydı

Paşa öşür isterdi

Köylü da veremezdi

Asger köye saldırdı

Her şeyi yağmaladı

Köylüler birlik oldu, paşaya karşı durdu

Gâvur imam vurdukça, osmanlı kaçar oldu

Halk isyanı coştukça, askerler kaçar oldu

Arif Mostarlı

Arif Mostarlı

Yorumlar (0)
Günün Anketi Tümü
Bu Pazar Erken Seçim Olsa Oyunuzu Hangi İttifak'ına  verirsiniz?
Bu Pazar Erken Seçim Olsa Oyunuzu Hangi İttifak'ına verirsiniz?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Fenerbahçe 13 29
2. Galatasaray 13 27
3. Adana Demirspor 13 24
4. Konyaspor 14 24
5. Başakşehir 13 24
6. Kayserispor 14 23
7. Trabzonspor 13 23
8. Beşiktaş 13 22
9. Alanyaspor 14 17
10. Gaziantep FK 13 16
11. Antalyaspor 12 16
12. Giresunspor 13 15
13. Kasımpaşa 13 15
14. Hatayspor 13 14
15. Karagümrük 13 13
16. Ankaragücü 13 13
17. Sivasspor 14 11
18. İstanbulspor 13 8
19. Ümraniye 13 7
Takımlar O P
1. Eyüpspor 16 37
2. Rizespor 15 28
3. Samsunspor 15 27
4. Keçiörengücü 15 26
5. Pendikspor 15 25
6. Bodrumspor 15 25
7. Boluspor 15 25
8. Manisa FK 15 24
9. Bandırmaspor 15 24
10. Sakaryaspor 16 22
11. Altay 15 21
12. Adanaspor 15 18
13. Göztepe 14 18
14. Tuzlaspor 15 16
15. Erzurumspor 15 14
16. Altınordu 15 12
17. Ö.K Yeni Malatya 15 11
18. Gençlerbirliği 15 7
19. Denizlispor 15 6
Takımlar O P
1. Arsenal 14 37
2. M.City 14 32
3. Newcastle 15 30
4. Tottenham 15 29
5. M. United 14 26
6. Liverpool 14 22
7. Brighton 14 21
8. Chelsea 14 21
9. Fulham 15 19
10. Brentford 15 19
11. Crystal Palace 14 19
12. Aston Villa 15 18
13. Leicester City 15 17
14. Bournemouth 15 16
15. Leeds United 14 15
16. West Ham United 15 14
17. Everton 15 14
18. Nottingham Forest 15 13
19. Southampton 15 12
20. Wolves 15 10
Takımlar O P
1. Barcelona 14 37
2. Real Madrid 14 35
3. Real Sociedad 14 26
4. Athletic Bilbao 14 24
5. Atletico Madrid 14 24
6. Real Betis 14 24
7. Osasuna 14 23
8. Rayo Vallecano 14 22
9. Villarreal 14 21
10. Valencia 14 19
11. Mallorca 14 19
12. Real Valladolid 14 17
13. Girona 14 16
14. Almeria 14 16
15. Getafe 14 14
16. Espanyol 14 12
17. Celta Vigo 14 12
18. Sevilla 14 11
19. Cadiz 14 11
20. Elche 14 4
Günün Karikatürü Tümü