banner8

Ermenistan’da bir Kürt köyü: Pampa Kurda

Ermenistan’da bulunan Pampa Kurda köyü, Kürt tarihinde özel bir yere sahip. Köyde Cewoyê Emer, Wezîre Eşo, Ferîkê Ûsiv, Emerîkê Serdar ve Ezîzê Cewo gibi entelektüel şahsiyetler yetişti. 

Kültür-Sanat 16.12.2021, 09:23 16.12.2021, 09:55
61
Ermenistan’da bir Kürt köyü: Pampa Kurda
banner44

HABER MERKEZİ - Ermenistan’da bulunan Pampa Kurda köyü, Kürt tarihinde özel bir yere sahip. Köyde Cewoyê Emer, Wezîre Eşo, Ferîkê Ûsiv, Emerîkê Serdar ve Ezîzê Cewo gibi entelektüel şahsiyetler yetişti. 

Ermenistan’ın Alagez/Elegez bölgesinde yer alan Pampa Kurda veya Sipan köyü, özellikle Êzidî Kürtlerin tarihi açısından önem arz ediyor. Köy, Kars’ta 1918’deki Türk saldırısından kaçan Êzidîler için adeta bir sığınak olmuştu. 

ERMENİSTAN’DA 40 BİN KÜRT

Kafkasya Kürtleri denilince akla gelen ilk ülkelerden biri hiç kuşkusuz Ermenistan’dır. Yine bir Ermenistan Kürt’ü olan yazar Mirazê Cemal’in verdiği bilgiye göre, günümüzde Ermenistan’da 21 Kürt köyü bulunuyor. Ortalama 40 bin Kürt’ün yaşadığı tahmin ediliyor. Bu köylerden 10 kadarı Alagez bölgesinde yer alıyor. Bu bölgede meskûn Kürtlerin büyük çoğunluğu ise Êzidî’dir. Êzidî Kürtlerin Alagez bölgesine göçü, 1820’li yıllara kadar uzanıyor. Onların Osmanlı tahakkümünden kaçıp buralara yerleştiği tahmin ediliyor. Mevcut bölgede en çok temayüz eden köylerden biri ise Pampa Kurda’dır. Köyün adı 1978 yılında Sipan olarak değiştirilmiş. Pampa isminin Pambak dağ sırasından neşet ettiği düşünülüyor. Köye yerleşen ilk ailenin ise Şemşikan (Şemskî) aşiretinden Mistiyê Şemo’ya ait olduğu tahmin ediliyor. 

NAZİLERE KARŞI SAVAŞ

Pampa Kurda köyünün ilk sakinlerinden biri de Mamoyan ailesidir. Êzidî-Kürt aile özellikle 20’nci yüzyılda mümtaz şahsiyetler yetiştirdi. Ailenin günümüzdeki mensuplarından yazar ve tarihçi Ezîzê Cewo (Mamoyan), kökenlerinin Amed’e (Diyarbakır) kadar gittiğini belirtiyor. Aile geçmişinin 200 yıl öncesine Hazro’ya kadar uzandığını aktarıyor. Bilhassa Ezîzê Cewo’nun babası Cewoyê Emer (Mamoyan), Pampa Kurda’nın sembol portrelerinden biri olmuştu. 1917 yılında doğan Cewoyê Emer, 1938 ve 1940 yılları arasında köy okulunda başöğretmen olarak görev yaptı. Eğitimle iştigal ederken askerlik yapma zamanı da geldi ve Ocak 1940’da Kuzey Kafkasya’da askerliğe başladı. Bu dönemde Hitler öncülüğündeki faşist Nazi ordusu, Polonya’yı işgal etmiş ve Sovyet toprağını tehdit ediyordu. Nitekim Naziler, 22 Haziran 1941’de Sovyetler Birliği’ne saldırı düzenlemiş ve savaş tüm dünyaya sirayet etmişti. Bunun üzerine Cewoyê Emer’in yer aldığı 688’inci Alay, Ağustos 1941’de Batı Cephesi’nde Smolenks tarafında Nazilere karşı savaşa katıldı. Emer, yaklaşık 1 yıl süren amansız çatışmalar sonucunda 10 Ağustos 1942’de ağır yaralandı. 9 ay hastanede tedavi gördü ve sonrasında Alagez’e döndü. 

SMOLENSK’TE ÇARPIŞMALAR

Nazilere karşı verilen çarpışmaları yakından gözleyen Cewoyê Emer’in anıları dikkate değerdir. Smolensk sahasında yaşanan keşmekeşi şu şekilde tasvir ediyor: “Birliğimiz Vyazma ve Smolensk tarafında ağızlarındaki dişe kadar silahlanmış faşist Alman işgalcilerine karşı kanlı çatışmalara girdi. Düşman sivilleri, ambulans trenlerini ve sahra hastanelerini acımasızca bombaladı. Yerleşim alanlarını yerle bir etti. Sovyet halkının malını ve mülkünü gasp etti. Bölge sakinlerini, kadınları ve çocukları süngüleyerek öldürdü… Verdiğimiz mücadelenin haklılığı konusunda emindik. Vatan bizi mücadeleye çağırıyordu, gittik ve onu savunduk.”

WEZÎRÊ EŞO, FERÎKÊ ÛSIV VE EMERÎKÊ SERDAR

Savaş sonrası Pampa Kurda’da başöğretmenlik yapmaya devam eden Cewoyê Emer, aynı zamanda Kürtçe ve Ermenice dersler veriyordu. Bir süre sonra kendisine “cumhuriyetin şerefli öğretmeni” nişanı verilmişti. Öğrencileri arasında Kürdoloji tarihine adını altın harflerle yazdıran Wezîrê Eşo, Ferîkê Ûsiv ve Emerîkê Serdar gibi isimler vardı. Bunlardan yazar, gazeteci, tarihçi ve tercüman Wezîrê Eşo’nun Pampa Kurda serüveni ilgi çekicidir. Onun Êzidî-Kürt ailesi, Osmanlı döneminde tazyik altında kaldığı için Çarlık Rusya yetkililerine başvurmuştu. Dedesi Navo’nun da içinde olduğu 5 kişilik bir grup, Kafkasya Valisi Knez Vorontsov’a danışmış ve sığınma talebinde bulunmuştu. Başvuru olumlu sonuçlandı ve Eleşkirt ovasından yaklaşık 400 Êzidî Kürt aile Kars oblastına göç etti. Burada 16 köye iskân etti. Ancak 1918 yılında Kâzım Karabekir komutasındaki Türk ordusunun Kars’a saldırmasıyla birlikte Êzidî Kürtler “tasalluta” maruz kaldı. Mutaassıp Türk tarihçilerinin çok böbürlendikleri “gaza-i ekber” sonucunda çok sayıda Êzidî katledildi, bir kısmı kurtulmayı başardı. Kaçmayı başaran ailelerden biri de Wezîrê Eşo’nun ailesiydi. Öncelikle Aleksandropol’a (Leninakan/Gümrü) geçen aile, sonrasında Pampa Kurda’ya yerleşti. Bu dönemde Ermenistan’da baş gösteren kolera salgınından dolayı bir süreliğine Tiflis’e göç etti. Wezîre Eşo burada 1 Kasım 1934 tarihinde dünyaya geldi. Asıl adı Vazgen Muradyan’dı. Sonrasında Pampa Kurda köyünde büyüdü ve eğitim gördü. 

KARS’TAN PAMPA KURDA’YA

Pampa Kurda köyünün Kürdoloji camiasına kazandırdığı önemli aydınlardan biri de Ferîkê Ûsiv idi. Onun ailesi de Êzidî Kürt bir aileydi ve Kars’tan Ermenistan’a gelmişti. Sipkî aşiretine mensup olan Ferîkê Ûsiv, 1934 yılında Pampa Kurda’da doğdu. Edebiyat, tarih ve çeviri mecrasında paha biçilmez bir üretkenliğe sahipti. Şiirleri Rîya Teze gazetesinde yayımlanırken, kendisi Erivan Radyosu Kürt dili biriminin başında bir süre faaliyet yürüttü. Shakespeare, Goethe, Lermontov, Puşkin ve Yesenin gibi ünlü şairlerin eserlerini Kurmancî’ye çevirdi. 

RÎYA TEZE’NİN REDAKTÖRÜ

Cewoyê Emer’in başarılı talebelerinden biri de Emerîkê Serdar’dı. 1935 yılında Pampa Kurda’da doğan Serdar, yine Êzidî bir Kürt’tü. Babası Dewrêşê Serdar’ın İkinci Dünya Savaşı’na katıldığı ve bir daha dönmediği düşünülüyor. Annesi Sayrê Xido tarafından büyütülen Emerîke Serdar, özellikle Rîya Teze gazetesinde adını duyurdu. 1962’den 2006 yılına kadar gazetenin redaktörlüğünde çalıştı. Bunun dışında tercümanlık da yapmıştı. 

MA / İsmet Konak

Yorumlar (0)
27
açık
Günün Anketi Tümü
Sizce bir erken seçim yapılsa bunu hangi ittifak kazanır?
Sizce bir erken seçim yapılsa bunu hangi ittifak kazanır?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 38 81
2. Fenerbahçe 38 73
3. Konyaspor 38 68
4. Başakşehir 38 65
5. Alanyaspor 38 64
6. Beşiktaş 38 59
7. Antalyaspor 38 59
8. Karagümrük 38 57
9. Adana Demirspor 38 55
10. Sivasspor 38 54
11. Kasımpaşa 38 53
12. Hatayspor 38 53
13. Galatasaray 38 52
14. Kayserispor 38 47
15. Gaziantep FK 38 46
16. Giresunspor 38 45
17. Rizespor 38 36
18. Altay 38 34
19. Göztepe 38 28
20. Ö.K Yeni Malatya 38 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 36 70
2. Ümraniye 36 70
3. Bandırmaspor 36 62
4. İstanbulspor 36 60
5. Erzurumspor 36 58
6. Eyüpspor 36 57
7. Samsunspor 36 51
8. Boluspor 36 50
9. Manisa Futbol Kulübü 36 49
10. Tuzlaspor 36 49
11. Denizlispor 36 49
12. Keçiörengücü 36 48
13. Gençlerbirliği 36 48
14. Altınordu 36 45
15. Adanaspor 36 45
16. Kocaelispor 36 44
17. Bursaspor 36 44
18. Menemen Belediyespor 36 38
19. Balıkesirspor 36 12
Takımlar O P
1. M.City 38 93
2. Liverpool 38 92
3. Chelsea 38 74
4. Tottenham 38 71
5. Arsenal 38 69
6. M. United 38 58
7. West Ham United 38 56
8. Leicester City 38 52
9. Brighton 38 51
10. Wolverhampton Wanderers 38 51
11. Newcastle 38 49
12. Crystal Palace 38 48
13. Brentford 38 46
14. Aston Villa 38 45
15. Southampton 38 40
16. Everton 38 39
17. Leeds United 38 38
18. Burnley 38 35
19. Watford 38 23
20. Norwich City 38 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 86
2. Barcelona 38 73
3. Atletico Madrid 38 71
4. Sevilla 38 70
5. Real Betis 38 65
6. Real Sociedad 38 62
7. Villarreal 38 59
8. Athletic Bilbao 38 55
9. Valencia 38 48
10. Osasuna 38 47
11. Celta Vigo 38 46
12. Rayo Vallecano 38 42
13. Elche 38 42
14. Espanyol 38 42
15. Getafe 38 39
16. Mallorca 38 39
17. Cadiz 38 39
18. Granada 38 38
19. Levante 38 35
20. Deportivo Alaves 38 31
Günün Karikatürü Tümü
banner58