banner55

Ermenistan’da bir Kürt köyü: Pampa Kurda

Ermenistan’da bulunan Pampa Kurda köyü, Kürt tarihinde özel bir yere sahip. Köyde Cewoyê Emer, Wezîre Eşo, Ferîkê Ûsiv, Emerîkê Serdar ve Ezîzê Cewo gibi entelektüel şahsiyetler yetişti. 

Kültür-Sanat 16.12.2021, 09:23 16.12.2021, 09:55
24
Ermenistan’da bir Kürt köyü: Pampa Kurda

HABER MERKEZİ - Ermenistan’da bulunan Pampa Kurda köyü, Kürt tarihinde özel bir yere sahip. Köyde Cewoyê Emer, Wezîre Eşo, Ferîkê Ûsiv, Emerîkê Serdar ve Ezîzê Cewo gibi entelektüel şahsiyetler yetişti. 

Ermenistan’ın Alagez/Elegez bölgesinde yer alan Pampa Kurda veya Sipan köyü, özellikle Êzidî Kürtlerin tarihi açısından önem arz ediyor. Köy, Kars’ta 1918’deki Türk saldırısından kaçan Êzidîler için adeta bir sığınak olmuştu. 

ERMENİSTAN’DA 40 BİN KÜRT

Kafkasya Kürtleri denilince akla gelen ilk ülkelerden biri hiç kuşkusuz Ermenistan’dır. Yine bir Ermenistan Kürt’ü olan yazar Mirazê Cemal’in verdiği bilgiye göre, günümüzde Ermenistan’da 21 Kürt köyü bulunuyor. Ortalama 40 bin Kürt’ün yaşadığı tahmin ediliyor. Bu köylerden 10 kadarı Alagez bölgesinde yer alıyor. Bu bölgede meskûn Kürtlerin büyük çoğunluğu ise Êzidî’dir. Êzidî Kürtlerin Alagez bölgesine göçü, 1820’li yıllara kadar uzanıyor. Onların Osmanlı tahakkümünden kaçıp buralara yerleştiği tahmin ediliyor. Mevcut bölgede en çok temayüz eden köylerden biri ise Pampa Kurda’dır. Köyün adı 1978 yılında Sipan olarak değiştirilmiş. Pampa isminin Pambak dağ sırasından neşet ettiği düşünülüyor. Köye yerleşen ilk ailenin ise Şemşikan (Şemskî) aşiretinden Mistiyê Şemo’ya ait olduğu tahmin ediliyor. 

NAZİLERE KARŞI SAVAŞ

Pampa Kurda köyünün ilk sakinlerinden biri de Mamoyan ailesidir. Êzidî-Kürt aile özellikle 20’nci yüzyılda mümtaz şahsiyetler yetiştirdi. Ailenin günümüzdeki mensuplarından yazar ve tarihçi Ezîzê Cewo (Mamoyan), kökenlerinin Amed’e (Diyarbakır) kadar gittiğini belirtiyor. Aile geçmişinin 200 yıl öncesine Hazro’ya kadar uzandığını aktarıyor. Bilhassa Ezîzê Cewo’nun babası Cewoyê Emer (Mamoyan), Pampa Kurda’nın sembol portrelerinden biri olmuştu. 1917 yılında doğan Cewoyê Emer, 1938 ve 1940 yılları arasında köy okulunda başöğretmen olarak görev yaptı. Eğitimle iştigal ederken askerlik yapma zamanı da geldi ve Ocak 1940’da Kuzey Kafkasya’da askerliğe başladı. Bu dönemde Hitler öncülüğündeki faşist Nazi ordusu, Polonya’yı işgal etmiş ve Sovyet toprağını tehdit ediyordu. Nitekim Naziler, 22 Haziran 1941’de Sovyetler Birliği’ne saldırı düzenlemiş ve savaş tüm dünyaya sirayet etmişti. Bunun üzerine Cewoyê Emer’in yer aldığı 688’inci Alay, Ağustos 1941’de Batı Cephesi’nde Smolenks tarafında Nazilere karşı savaşa katıldı. Emer, yaklaşık 1 yıl süren amansız çatışmalar sonucunda 10 Ağustos 1942’de ağır yaralandı. 9 ay hastanede tedavi gördü ve sonrasında Alagez’e döndü. 

SMOLENSK’TE ÇARPIŞMALAR

Nazilere karşı verilen çarpışmaları yakından gözleyen Cewoyê Emer’in anıları dikkate değerdir. Smolensk sahasında yaşanan keşmekeşi şu şekilde tasvir ediyor: “Birliğimiz Vyazma ve Smolensk tarafında ağızlarındaki dişe kadar silahlanmış faşist Alman işgalcilerine karşı kanlı çatışmalara girdi. Düşman sivilleri, ambulans trenlerini ve sahra hastanelerini acımasızca bombaladı. Yerleşim alanlarını yerle bir etti. Sovyet halkının malını ve mülkünü gasp etti. Bölge sakinlerini, kadınları ve çocukları süngüleyerek öldürdü… Verdiğimiz mücadelenin haklılığı konusunda emindik. Vatan bizi mücadeleye çağırıyordu, gittik ve onu savunduk.”

WEZÎRÊ EŞO, FERÎKÊ ÛSIV VE EMERÎKÊ SERDAR

Savaş sonrası Pampa Kurda’da başöğretmenlik yapmaya devam eden Cewoyê Emer, aynı zamanda Kürtçe ve Ermenice dersler veriyordu. Bir süre sonra kendisine “cumhuriyetin şerefli öğretmeni” nişanı verilmişti. Öğrencileri arasında Kürdoloji tarihine adını altın harflerle yazdıran Wezîrê Eşo, Ferîkê Ûsiv ve Emerîkê Serdar gibi isimler vardı. Bunlardan yazar, gazeteci, tarihçi ve tercüman Wezîrê Eşo’nun Pampa Kurda serüveni ilgi çekicidir. Onun Êzidî-Kürt ailesi, Osmanlı döneminde tazyik altında kaldığı için Çarlık Rusya yetkililerine başvurmuştu. Dedesi Navo’nun da içinde olduğu 5 kişilik bir grup, Kafkasya Valisi Knez Vorontsov’a danışmış ve sığınma talebinde bulunmuştu. Başvuru olumlu sonuçlandı ve Eleşkirt ovasından yaklaşık 400 Êzidî Kürt aile Kars oblastına göç etti. Burada 16 köye iskân etti. Ancak 1918 yılında Kâzım Karabekir komutasındaki Türk ordusunun Kars’a saldırmasıyla birlikte Êzidî Kürtler “tasalluta” maruz kaldı. Mutaassıp Türk tarihçilerinin çok böbürlendikleri “gaza-i ekber” sonucunda çok sayıda Êzidî katledildi, bir kısmı kurtulmayı başardı. Kaçmayı başaran ailelerden biri de Wezîrê Eşo’nun ailesiydi. Öncelikle Aleksandropol’a (Leninakan/Gümrü) geçen aile, sonrasında Pampa Kurda’ya yerleşti. Bu dönemde Ermenistan’da baş gösteren kolera salgınından dolayı bir süreliğine Tiflis’e göç etti. Wezîre Eşo burada 1 Kasım 1934 tarihinde dünyaya geldi. Asıl adı Vazgen Muradyan’dı. Sonrasında Pampa Kurda köyünde büyüdü ve eğitim gördü. 

KARS’TAN PAMPA KURDA’YA

Pampa Kurda köyünün Kürdoloji camiasına kazandırdığı önemli aydınlardan biri de Ferîkê Ûsiv idi. Onun ailesi de Êzidî Kürt bir aileydi ve Kars’tan Ermenistan’a gelmişti. Sipkî aşiretine mensup olan Ferîkê Ûsiv, 1934 yılında Pampa Kurda’da doğdu. Edebiyat, tarih ve çeviri mecrasında paha biçilmez bir üretkenliğe sahipti. Şiirleri Rîya Teze gazetesinde yayımlanırken, kendisi Erivan Radyosu Kürt dili biriminin başında bir süre faaliyet yürüttü. Shakespeare, Goethe, Lermontov, Puşkin ve Yesenin gibi ünlü şairlerin eserlerini Kurmancî’ye çevirdi. 

RÎYA TEZE’NİN REDAKTÖRÜ

Cewoyê Emer’in başarılı talebelerinden biri de Emerîkê Serdar’dı. 1935 yılında Pampa Kurda’da doğan Serdar, yine Êzidî bir Kürt’tü. Babası Dewrêşê Serdar’ın İkinci Dünya Savaşı’na katıldığı ve bir daha dönmediği düşünülüyor. Annesi Sayrê Xido tarafından büyütülen Emerîke Serdar, özellikle Rîya Teze gazetesinde adını duyurdu. 1962’den 2006 yılına kadar gazetenin redaktörlüğünde çalıştı. Bunun dışında tercümanlık da yapmıştı. 

MA / İsmet Konak

Yorumlar (0)
1
sisli
Günün Anketi Tümü
Sizce bir erken seçim yapılsa bunu hangi ittifak kazanır?
Sizce bir erken seçim yapılsa bunu hangi ittifak kazanır?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 23 54
2. Konyaspor 22 45
3. Alanyaspor 23 38
4. Adana Demirspor 23 37
5. Fenerbahçe 23 37
6. Beşiktaş 23 36
7. Hatayspor 23 36
8. Başakşehir 22 34
9. Gaziantep FK 22 32
10. Sivasspor 23 31
11. Kayserispor 23 31
12. Karagümrük 23 30
13. Kasımpaşa 23 27
14. Göztepe 23 27
15. Galatasaray 23 27
16. Giresunspor 23 26
17. Antalyaspor 23 24
18. Rizespor 23 22
19. Altay 23 18
20. Ö.K Yeni Malatya 22 16
Takımlar O P
1. Ümraniye 21 45
2. Ankaragücü 21 45
3. Erzurumspor 21 38
4. Bandırmaspor 21 36
5. İstanbulspor 21 36
6. Eyüpspor 20 36
7. Samsunspor 20 33
8. Adanaspor 21 32
9. Manisa Futbol Kulübü 21 28
10. Tuzlaspor 20 27
11. Keçiörengücü 21 26
12. Gençlerbirliği 21 26
13. Boluspor 19 24
14. Kocaelispor 21 24
15. Menemen Belediyespor 21 23
16. Altınordu 21 22
17. Bursaspor 20 20
18. Denizlispor 21 19
19. Balıkesirspor 20 8
Takımlar O P
1. Manchester City 23 57
2. Liverpool 22 48
3. Chelsea 24 47
4. M. United 22 38
5. West Ham United 23 37
6. Arsenal 21 36
7. Tottenham 20 36
8. Wolverhampton Wanderers 21 34
9. Brighton 22 30
10. Leicester City 20 26
11. Aston Villa 21 26
12. Southampton 22 25
13. Crystal Palace 22 24
14. Brentford 23 23
15. Leeds United 21 22
16. Everton 20 19
17. Norwich City 22 16
18. Newcastle 21 15
19. Watford 20 14
20. Burnley 18 12
Takımlar O P
1. Real Madrid 22 50
2. Sevilla 22 46
3. Real Betis 22 40
4. Atletico Madrid 21 36
5. Barcelona 21 35
6. Real Sociedad 21 34
7. Villarreal 22 32
8. Rayo Vallecano 21 31
9. Athletic Bilbao 22 31
10. Valencia 22 29
11. Osasuna 22 28
12. Celta Vigo 22 27
13. Espanyol 22 27
14. Granada 22 24
15. Elche 22 23
16. Getafe 22 22
17. Mallorca 21 20
18. Cadiz 22 18
19. Deportivo Alaves 22 17
20. Levante 21 11
Günün Karikatürü Tümü