Göbekli Tepe, ilk tahıl kullanımı adına yapılan tartışmalara hiç dahil edilmemişti.

      ÖTEKİLERİN GÜNDEMİ;Yapılan yeni araştırmada çeşitli yöntemler kullanılarak Göbekli Tepe’de tahılların rolünü ilk defa anlamaya yönelik bilgiler elde edildi. Tahıl gıdaları modern insanların temel besin kaynaklarından birisi.

Manşet 17.05.2019, 06:00 17.05.2019, 06:00
14
Göbekli Tepe, ilk tahıl kullanımı adına yapılan tartışmalara hiç dahil edilmemişti.

 

 

 

ÖTEKİLERİN GÜNDEMİ;Yapılan yeni araştırmada çeşitli yöntemler kullanılarak Göbekli Tepe’de tahılların rolünü ilk defa anlamaya yönelik bilgiler elde edildi.





Tahıl gıdaları modern insanların temel besin kaynaklarından birisi. Epipaleolitik (MÖ 12500-9600) ve Çanak Çömleksiz Neolitik (MÖ 9600-7000) dönemleri bitkilerin kullanımı ve seçilimi, bitkileri ve toprağı işleme yöntemleri, yetiştiriciliğin gelişimi ve işleme, saklama ve tüketim yolları gibi farklı süreçleri içinde barındıran uzun ve karmaşık bir süreç olarak kabul ediliyor.

Tahılların ve diğer bitkilerin geniş çaplı yetiştiriciliğini içeren tarımsal ekonomilerin başlaması, uzun bir dönem süren denemeler ve teknolojik modifikasyonlar sonucunda gıda işleme uygulamaları için özelleşmiş aletlerin gelişmesine yol açtı.

Tahıl işleme için kullanılan temel donanımlar, havan/mortar veya öğütme çanağı gibi sabit konumdaki alt parça ve öğütme taşı gibi aktif bir şekilde elle tutulabilen üst parça olarak toplam iki parçadan oluşan dövme ve öğütme aletleridir. Geliştirilen bütün bu tekniklerin amacı ise tahılların sindirilebilirliğini artırmak, pişirme süresini azaltmak ve besin enerji değerini artırmaktır.

Oğuzhan Parasayan'ın arkeofili'nde yer alan haberine göre, yakın zamandaki araştırmalar Fırat ve Dicle’nin üst düzlükleri arasındaki bölgenin Epipaleolitik ve Çanak Çömleksiz Neolitik dönemlerde gıda üretimine geçişin yaşandığı yer olarak gösterdi. Siyez (einkorn), gernik (emmer) ve arpa (barley) ve Neolitik kökenli mahsullerin yabani formlarının dağılım alanları burada kesişiyor. DNA çalışmaları ise Bereketli Hilal’in bu kısmında iki yabani buğday varyantının ehlileştirilmiş mahsullere dönüştüğünü göstermişti.

Erken Çanak Çömleksiz Neolitik (PPN) yerleşim yapıları küçük, yuvarlak veya oval ve yarı yeraltı evleri şeklindeyken Çanak Çömleksiz Neolitik B (PPNB) dönemi sırasında ise büyük dikdörtgensel yapılar, önceki yapıların yerini almıştı. Çanak Çömleksiz Neolitik dönemin başlarında bile genellikle ortak bir ikonografiye sahip anıtsal boyuttaki “özel yapılar” Çayönü, Göbekli Tepe, Gusir Höyük, Hallan Çemi ve Nevali Çori gibi Üst Mezopotamya alanlarında görülüyordu. Bu özel yapılar ritüeller ile bağlantılı olduğu şeklinde yorumlanmıştı. Yani bu yapıları inşa eden toplumlar için “anıtsal depo” veya farklı amaçlar için “umumi” binalar olarak hizmet etmişlerdi.

Bu özel binalardan oluşan şu ana kadar bilinen en büyük yapısal kompleks, Türkiye’nin güneydoğusundaki Göbekli Tepe. Bu sit alanında MÖ 10. binyılın ikinci yarısından itibaren erken Neolitik grupları çapı 20 metreye kadar ulaşan anıtsal ve dairesel kireçtaşı binaları ve 5.5 metreye ulaşan genellikle zengin bir şekilde dekore edilmiş dikilitaşları inşa ettiler. Bu binalar kült aktivitelerin buluştuğu yer olarak yorumlandı ve burada yapılan şölenler, büyük çaplı inşaat aktiviteleri için gerekli olan iş gücünü toplamayı açıklayan bir model olarak gösterildi.

Önceki çalışmalarda inşaatçılar ve yapılan şölenler için yiyecek gereksinimi adına daha çok avlanma ve alanda bulunan hayvan kemiklerine odaklanılmıştı. Kazı başkanlığını yapmış olan Klaus Schmidt’in büyük çaplı inşaat aktiviteleri için gerekli olan yiyecek tedariğinin güvenilir besin kaynaklarına olan ihtiyaca katkı sağlamış olabileceğini öne sürmesine rağmen Göbekli Tepe, ilk tahıl kullanımı adına yapılan tartışmalara hiç dahil edilmemişti.



Makrobotanik kalıntıların analizleri Göbekli Tepe’de yabani siyez (Triticum cf. boeticum/urartu), yabani arpa (Hordeum cf. spontaneum) ve büyük ihtimalle de yabani buğday/çavdar (Triticum/Secale) ve aynı zamanda badem (Prunus sp.) ve Antep fıstığı (Pistacia sp.) bulunduğunu göstermesine rağmen, aynı çalışmada elle toplama ve yüzdürme yöntemleriyle kömürleşmiş bitki kalıntılarının çok az miktarda bulunmasının dikkat çekici olduğu öne sürüldü. Hassas bitki kalıntılarının bu kötü korunumu ise tortu tabakalarının büyük çaplı bir şekilde yer değiştirmiş olması düşünüldü. Bu yüzden bu bitki kalıntıları, bitki işleme miktarını hesaplamak amaçlı kullanılamadı. Diğer bir yandan ise çok fazla sayıda öğütme aletleri ortaya çıkarıldı, fakat bu yeni yapılan araştırmaya kadar daha önce bir analiz yapılmamıştı.

Göbekli Tepe’den öğütme aletlerinin detaylı bir analizi, bu önemli sit alanındaki yiyecek işleme ve şölenler hakkında ve aynı zamanda Üst Mezopotamya’daki Erken Neolitik Dönem sırasında yaşanan geçiş süreçlerini daha ileri seviyede anlamak adına değerli bilgiler sağlama potansiyeline sahip. Kazılarda öğütme aletlerinin bulunması arkeolojik analizler sırasında bitki işlemenin bir kanıtı olarak kullanılır. Fakat arkeolojik eserler üzerinde yapılan yüzey analizi çalışmaları Yakın Doğu’da bulunan bu aletler için etin, hayvan derisinin ve ya minerallerin işlenmesi gibi çok yönlü işlevler öne sürdü.

Alman Arkeoloji Enstitüsü’nden araştırmacıların yürüttüğü bu yeni yayımlanan disiplinler arası yöntemlerin kullanıldığı çalışmada Göbekli Tepe’deki tahıl işlemenin rolüne ve tahılların kullanımına dair ilk defa derinlemesine bilgi edinildi.

Tahıl elde etmenin ve işlemenin Göbekli Tepe’deki megalitik yapıları diken Erken Neolitik grupların geçim sisteminde önemli bir parçası olduğu ortaya konuldu. Şölenler alanda gerekli olan iş gücüne odaklanma kabiliyetini açıklayan bir model olduğu ve bu şölenler için yiyecek sağlamanın, yılın bazı zamanlarında büyük çaplı gıda tedariğini ve işlenmesini gerektireceği gösterildi.

Oldukça fazla sayıda öğütme donanımlarının bulunmasının yanında bu alet üretimdeki standartlaştırma ve taş aletlerin kullanımı, bazı katmanlarda büyük çaplı tahıl işlenmesinin görüldüğünü öne sürüyordu. Bu araştırmada aletler üzerinde yapılan yüzey ve fitolit analizleri sayesinde bu görüş desteklendi. Fitolitler, bitki dokusunda bulunan ve bitki kalıntılarının zamanla kaybolmasından sonra da korunmaya devam eden silikadan oluşmuş mikroskobik boyutlu yapılardır. Alandaki oluşum süreçleri yüzünden kömürleşmiş bitki kalıntıları çok nadir olsa da yapılan fitolit analizleri Göbekli Tepe’nin her katmanında tahılların önemli ölçüde varlığını doğruladı.

Yorumlar (0)
banner57
8
açık
Günün Anketi Tümü
"Erken seçim olursa Cumhurbaşkanı kim olmalıdır? "
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 15 39
2. Konyaspor 15 27
3. Fenerbahçe 15 27
4. Hatayspor 15 26
5. Başakşehir 15 25
6. Alanyaspor 15 24
7. Galatasaray 15 23
8. Karagümrük 15 22
9. Beşiktaş 15 21
10. Adana Demirspor 15 20
11. Sivasspor 15 19
12. Giresunspor 15 19
13. Kayserispor 15 19
14. Altay 15 18
15. Antalyaspor 15 18
16. Gaziantep FK 15 18
17. Göztepe 15 14
18. Öznur Kablo Yeni Malatya 15 14
19. Kasımpaşa 15 11
20. Rizespor 15 10
Takımlar O P
1. Ankaragücü 15 30
2. Erzurumspor 13 28
3. Ümraniye 14 27
4. Eyüpspor 14 27
5. Bandırmaspor 14 25
6. Samsunspor 14 22
7. Tuzlaspor 13 21
8. İstanbulspor 14 20
9. Kocaelispor 14 20
10. Gençlerbirliği 14 20
11. Boluspor 14 19
12. Adanaspor 15 19
13. Menemenspor 14 18
14. Bursaspor 14 17
15. Manisa FK 15 17
16. Denizlispor 14 15
17. Ankara Keçiörengücü 14 14
18. Altınordu 15 13
19. Balıkesirspor 14 7
Takımlar O P
1. Man City 15 35
2. Liverpool 15 34
3. Chelsea 15 33
4. West Ham 15 27
5. Tottenham 14 25
6. M. United 15 24
7. Arsenal 15 23
8. Wolverhampton 15 21
9. Brighton 15 20
10. Aston Villa 15 19
11. Leicester City 15 19
12. Everton 15 18
13. Brentford 15 17
14. Crystal Palace 15 16
15. Leeds United 15 16
16. Southampton 15 16
17. Watford 15 13
18. Burnley 14 10
19. Newcastle 15 10
20. Norwich City 15 10
Takımlar O P
1. Real Madrid 16 39
2. Sevilla 15 31
3. Real Betis 16 30
4. Atletico Madrid 15 29
5. Real Sociedad 16 29
6. Rayo Vallecano 16 27
7. Barcelona 15 23
8. Valencia 16 22
9. Athletic Bilbao 16 21
10. Osasuna 16 21
11. Espanyol 16 20
12. Mallorca 16 19
13. Villarreal 15 16
14. Celta de Vigo 16 16
15. Granada 15 15
16. Elche 16 15
17. Deportivo Alaves 15 14
18. Cádiz 16 12
19. Getafe 16 11
20. Levante 16 8
Günün Karikatürü Tümü