İsyanını bilimle buluşturan kadın: Emilie du Chatelet

Kadın olduğu için tezleri görmezden gelinen ancak, eğitimini en iyi derecede tamamlayan ve sayısız kitap çıkaran Fransız matematikçi, fizikçi, filozof, çevirmen olan Emilie du Chatelet, tarihte aynı zamanda kadın hakları savunucusu olarak yerini alır. 

Tarihten insanlık porteleri 12.04.2021, 10:18
117
İsyanını bilimle buluşturan kadın: Emilie du Chatelet

HABER MERKEZİ - Kadın olduğu için tezleri görmezden gelinen ancak, eğitimini en iyi derecede tamamlayan ve sayısız kitap çıkaran Fransız matematikçi, fizikçi, filozof, çevirmen olan Emilie du Chatelet, tarihte aynı zamanda kadın hakları savunucusu olarak yerini alır. 

Fransa’nın başkenti Paris’te 17 Aralık 1706’da dünyaya gelen Emilie du Chatelet, dilbilimci ve müzisyen Baron Luis Nicholas le Tonnelier’in kızıdır. Eğitimini evde tamamlayan Emilie, çocuk yaşlardan itibaren eskrim, binicilik, jimnastik gibi derslerin yanında sıkı bir eğitim almaya başlar. 12 yaşına geldiğinde Latince, İtalyanca, Yunanca ve Almanca’yı akıcı bir dille konuşan Emilie, felsefe, matematik, edebiyat ve bilimsel konularda eğitim almasına karşın danstan hoşlanır, arp çalar, opera şarkıları söyler. Emilie, aristokrat bir aileye mensup olduğu için dönemin önde gelen bilim insanları ve matematikçileri evlerine gelir. Çocuğundaki yeteneğin farkına varan babası da onu bu insanlarla tanışır. Emilie, kendisinin fizik ve matematiğe karşı ilgisi bu dönemlerde başlar. 

Kadın olduğu için başvurusu reddedilir

Marquis Florent-Claude du Chastellet-Lomont ile 12 Haziran 1725 yılında evlenen Emilie, kraliyet mahkemesine katılan ilk kadın üye unvanını kazanır. Bilime olan merakı bu dönemde devam eden Emilie, aldığı ek dersler ile bilgilerini geliştirir. Emilie, 20 yaşına geldiğinde eğitimini sürdürebilmek için Fransız Bilimler Akademisi’ne başvurur, ancak kadın olduğu için başvurusu reddedilir.  

Bilim ve felsefeye ilgi duyar 

Evliliği sırasında aktif bir sosyal yaşama sahip olan Emilie, 1733 yılında Fransız yazar ve filozof olan Voltaire ile tanışmasının ardından eşini terk ederek onunla birlikte yaşamaya başlar. Bu birliktelik Emilie’nin bilim ve felsefeye duyduğu ilgiyi verimli çalışmalarla beslemesine yardımcı olur. Voltaire’in de korumasını elde eden Emilie, 1734 yılında yayımladığı Felsefe Mektupları ile otoritelerin dikkatini çeker.

Fransız Akademisi tezini basar 

Fransız Akademisi’nin ödüllü bir yarışması için hazırladığı “Dissertation Sur la Nature et la Propagation du Feu (Tabiat ve Ateşin yayılması üzerine tez)” adlı çalışması ile yarışmaya katılsa da istediği değeri göremez. Emilie, birinci olamamasına rağmen Fransız Akademisi tezin basılmasını kabul eder. 

Çevirisini yaptığı kitap klasikleşir

Emilie’nin en önemli eseri Newton’un Philosophiae Naturalis Principia Mathematica’sı (Doğa Felsefesinin Matematiksel İlkeleri)  “Principia” adlı eserinin Fransızca’ya tercümesidir. Emilie, bu projeye Alexis Claude Clairaut’nun nezaretinde 1745 yılında başlar ve bir bölümü 1756 yılında basılır. Kitabın ön sözünü arkadaşı Voltaire yazar. Eserin tamamı ölümünden sonra, 1759 yılında basılır.  Kitap Fransa’da uzun yıllar okutulur ve klasikler arasına girer. 

Kendi fikirlerini ve doğruluğunu anlatır

Emilie, hareket eden cismin enerjisinin Isaac Newton’un inandığı gibi kütlesi ile doğrudan orantılı olmadığını, kütle ve hızının karesi ile orantılı olduğunu (E=mv2) ile gösterir.  Gottfried Leibniz'in görüşünü duyan Emilie, bu görüşü araştırmaya başlar. Gottfried’e göre hareket halindeki cisimlerin içinde bir canlılık vardır. Buna Vis Visa (Yaşam Kuvveti) adını verir. O zamanlar bunu dikkate alan yoktur. Gottfried, bir cismin enerjisinin kütlesi ile hızının karesinin çarpımına eşit olduğuna inanır.  Gottfried’in fikirlerini, Willem's Gravesande isimli Alman matematikçi deney yaparak doğrular. O zamanlarda Newton'ın yanılma ihtimalini kimse dikkate almaz. Dolayısıyla Emilie’yi de kimse dikkate almaz. Bütün karşı çıkmalara rağmen bu fikirleri ve doğruluğunu anlatır.

Her alanda bilgisi vardır

Her ne kadar fizikçi matematikçi olarak tarih içinde adından söz edilse de, doğa felsefesi, tanrı, din konularında kendisine ait birçok felsefi makale ve kitap yayınlanan Emilie, bunun yanında çekim yasasından yola çıkarak ay ve dünya arasındaki ilişkide yorum yapabilecek astronomik bilgilere de sahiptir.

‘Başlangıç yoksa tüm bilgimiz görecelidir’

Bilginin deneyimle doğrulanmasının gerekliliğini vurgulayan Emilie, “İnsan bilgisini ve eylemini ön planda tutan evrensel ilkeler evrensel bir varsayımın gerekliliğini iddia eder, çünkü böyle bir başlangıç yoksa tüm bilgimiz görecelidir” der. 

‘Kadınlar eğitim görmeli’

Aynı zamanda kadın hakları savunucusu olan Emilie, Hollandalı filozof Bernard de Mandeville’in ‘Fables de Bees’ (Arıların Masalı) adlı eserini Fransızcaya çevirirken yazdığı önsözde, kadınların mutlaka erkekler gibi eğitim görmelerini savunur. Manastırlar yerine kolejlere gidilmesini savunan Emilie, şuna dikkat çeker: “Kadın ve kızlarımıza iyi bir eğitim sağlamadığımız takdirde sanat ve bilimde onların parlamasına mani olur, toplumumuzun ilerleyişini önleriz.” 

Erkek baskısına karşı harekete geçer

Kadınların toplumda erkeklerin baskılarına maruz kalmalarına karşı olan Emilie, görüşlerini en azından kendi çevresine iyice duyurmak ve yaymak için çeşitli ‘gösteriler’ düzenler. Bazı davetlere açık ve çarpıcı elbiselerle giderek yanına yanaşan erkeklerin cehaletlerini ortaya koymaya çalışan Emilie, bazen de yine aynı yerlere, göğüslerini açık bırakarak ve üstlerine çeşitli makyajlar yaparak gider.

Voltaire ile olan beraberliğini Fransız Devrimi’nin ünlü şairlerinden Jean Francois de Saint Lambert   için bitiren Emilie, ve Jean ile birlikte yaşamaya başlar.  Emilie, Jean’dan olan çocuğunun doğumu sırasında 10 Ekim 1749 yılında emboli nedeniyle Lunéville de yaşamını yitirir. 

‘Ben kendi doğrumdan sorumluyum’

Emilie, ataerkilliğe karşı isyanını Prusya kralı Büyük Frederick’e şu sözlerle anlatır: "Beni kendi meziyetlerimle ya da meziyetlerimin olmaması ile değerlendirin, fakat beni şu büyük generalin, bu büyük bilginin, Fransa’da parlayan bir yıldız veya meşhur bir yazara eklenti olarak görmeyin. Ben kendi doğrumla tüm söyledikleri ve yaptıkları ile sadece kendisine sorumlu olan bütün bir kişiyim. Henüz karşılaşmamış olmama rağmen benden bilgisi daha fazla olan metafizikçi veya filozoflar olabilir. Ancak, onlar da beşeri zafiyetleri olan insanlardır. Dolayısıyla, tüm faziletlerimin toplamını aldığımda, itiraf etmeliyim ki, kimseden aşağı kalmamaktayım."

(JINNEWS)

banner3
Yorumlar (0)
34
açık
Günün Anketi Tümü
2020- 2021 Yılın Şampiyonu Hangi Takım olur?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 39 81
2. Galatasaray 39 81
3. Fenerbahçe 39 79
4. Trabzonspor 39 68
5. Sivasspor 39 62
6. Hatayspor 39 61
7. Alanyaspor 39 57
8. Karagümrük 39 57
9. Gaziantep FK 39 55
10. Göztepe 39 51
11. Konyaspor 39 49
12. Rizespor 39 48
13. Kasımpaşa 39 46
14. Malatyaspor 39 45
15. Başakşehir 39 45
16. Antalyaspor 39 43
17. Kayserispor 39 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 39 38
20. Gençlerbirliği 39 38
21. Denizlispor 39 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 36 83
2. M. United 36 70
3. Leicester City 36 66
4. Chelsea 36 64
5. Liverpool 35 60
6. West Ham 35 58
7. Tottenham 35 56
8. Everton 35 56
9. Arsenal 36 55
10. Leeds United 36 53
11. Aston Villa 35 49
12. Wolverhampton 35 45
13. Crystal Palace 35 41
14. Southampton 35 40
15. Burnley 36 39
16. Newcastle 36 39
17. Brighton 35 37
18. Fulham 35 27
19. West Bromwich 35 26
20. Sheffield United 35 17
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 36 80
2. Real Madrid 36 78
3. Barcelona 36 76
4. Sevilla 36 74
5. Real Sociedad 36 56
6. Real Betis 36 55
7. Villarreal 36 55
8. Celta de Vigo 36 50
9. Athletic Bilbao 36 46
10. Granada 36 45
11. Osasuna 36 44
12. Cádiz 36 43
13. Levante 36 40
14. Valencia 36 39
15. Deportivo Alaves 36 35
16. Getafe 36 34
17. Huesca 36 33
18. Real Valladolid 36 31
19. Elche 36 30
20. Eibar 36 30
Günün Karikatürü Tümü
banner56