Yüzyıl öncesine dönme özlemi ve yeni anayasa.../ Ender İmrek

İlk Anayasa, yani 1921 Anayasası Osmanlı imparatorluğunun yıkılma yeni bir sistemin kuruluş süreci içinde ortaya çıkmıştır. Henüz yeni sistem tüm çizgileriyle kurulmuş değildir. Anayasa yeni kurulacak Cumhuriyetin nasıl bir nitelik kazanacağının beyannamesi, bildirgesidir aynı zamanda…

Yazarlar 13.02.2021, 11:26
28
Yüzyıl öncesine dönme özlemi ve yeni anayasa.../ Ender İmrek

AKP Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “Belki de şimdi Türkiye’nin tekrar anayasayı tartışmasının vakti gelmiştir” sözleri ve ardından başlayan bir tartışma var. Önce açıklamayı “müjde” olarak tanımlayıp pek de gelişmelerden haberdar olmadığı kanısı uyandıran Adalet Bakanı Gül’ün, ardından yaptığı “Cumhuriyeti, 1921 Anayasası ruhuyla taçlandıracağız” açıklaması ise dikkatleri 1921 Anayasasına çekmiş oldu.

Yarısı, özellikle halkların iradesine ve yerel yönetimlerde temsiliyete ayrılan 23 maddeden oluşan kısa ve öz bir anayasa olan 1921 Anayasası, Cumhuriyetin kuruluş felsefesini yansıtan bir belge özelliği taşıyor. Özgün adıyla Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, 23 Nisan 1920’de açılan ilk mecliste, özgün koşullarda tartışılarak hazırlandı ve 20 Ocak 1921’de onaylanarak Türkiye’nin ilk Anayasası olma özelliği kazandı ve 1924 Anayasasına kadar iki defa değişiklik gördü.

Ayrıntılara girildiğinde yasama, yürütme, yargı gibi kuvvetler ayrılığı ilkesi ve daha bir çok konuda çok şey söylenebilir, ancak o dönemin koşulları, padişahın ve hilafetin etkisinin sürdüğü koşullar düşünüldüğünde; hem Anayasa yapım sürecine katılımın kapsayıcılığı itibariyle hem de temel mantığı açısından halkların eşitliği ve kendini yönetme hakkı bakımından önemli temel vurgular taşımaktadır.

Çarlık Rusya’sının yıkılıp, Birinci Emperyalist Paylaşım Savaşının bitirildiği ve hemen ardından bir halklar hapishanesi olan Rusya İmparatorluğu yerine işçi-emekçi cumhuriyeti olan Sosyalist Sovyetler Birliği’nin kurulmuş olduğu koşullar dünya siyasetini derinden sarsmıştı. Rus imparatorluğu ve Osmanlı İmparatorluğu gibi iki koca imparatorluğun ezilen emekçilerin ve sömürülen halkların dirilişi üzerinden sarsılıp yıkılmaya mahkum oldukları bu süreç aynı zamanda ulusal ve sosyal kurtuluş mücadelelerinin yayılıp güç kazandığı bir dönemdir.

İlk Anayasa, yani 1921 Anayasası Osmanlı imparatorluğunun yıkılma yeni bir sistemin kuruluş süreci içinde ortaya çıkmıştır. Henüz yeni sistem tüm çizgileriyle kurulmuş değildir. Anayasa yeni kurulacak Cumhuriyetin nasıl bir nitelik kazanacağının beyannamesi, bildirgesidir aynı zamanda…

Anayasa, Türkler ve Kürtler başta olmak üzere Çerkes, Gürcü, Laz ve Mezopotamya, Anadolu ve Rumeli’de yer alan tüm halkların temsiliyetini garanti altına almaktadır. Bir halklar iradesi beyanıdır… (Bu sürece kadar yaşadığı topraklarda çeşitli yollarla saf dışı edilen 3 milyon kadar Hristiyan ve Yahudi halkın durumu başka bir yazı konusu olabilir.)

Yeniden ‘21 Anayasasına dönersek, ilk maddesi “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir. Yönetim şekli, halkın mukadderatını bizzat ve fiili olarak yönetmesi ilkesine dayanır.” demektedir. Aslında hala kurulmamış olan bir Cumhuriyet ilanı gibidir. Ve o kurulacak Cumhuriyette esas yetki padişahın değil, halkındır… Eskiyi yıkarak yeniyi kurmayı müjdelemektedir.

Elbette 1921 Anayasası bu ruhunu Sovyet Devrimi’nden almaktadır. Lenin’in birinci Emperyalist Paylaşım Savaşına son vermesiyle ve Rusların işgal ettiği topraklardan çekileceğini ilan etmesiyle birlikte, hem Anadolu, Mezopotamya ve Rumeli halklarının emperyalizmden ve işbirlikçisi despotik Osmanlı Saltanatından kurtuluş mücadelesini ateşlemiş, hem de 1917 Ekim Devrimi, tüm Ortadoğu, Asya ve Afrika halkları için, dahası dünya halkları için bir meşale işlevi görmüştür.

İşçi sınıfının kurtuluşu müjdesi, aynı zamanda tüm Rus halkları için esarete son verilmesi ve her halkın kendi özerkliğiyle, kendi özgünlüğüyle, dili, kültürü, inancıyla kendini yönetmesi demekti.

Osmanlı İmparatorluğu altında tüm hak ve özgürlüklerinden yoksun olan, Müslüman halkları için tebaalık, Müslüman olmayan halklar için de bir kırım süreci olarak işletilen acılı dönemin son bulma umudu yeşermiştir.

1921 Anayasası, özellikle Türklerin ve Kürtlerin ortak yönetim iradesi beyanı içerikli bir Anayasa olarak öngörülmüştü. Kürtlere muhtariyeti, yani özerkliği bir hak olarak anayasal güvence altına almıştı. Sovyetler Birliği’nden esinlenmiş olan bu bölümler aynı zamanda Vali ve kaymakamların, bucak/nahiye yönetimlerinin ve mahalle muhtarlarının seçimle göreve gelmesini öngörmekteydi.

Ancak 1921 Anayasası bu yanıyla uygulanmamıştır. Kürtlerin Koçgiri’deki özerklik/muhtariyet talepleri daha 1921’de kanla bastırıldı.  

Bugüne bakıldığında AKP’nin Kürt politikası, “terör” parantezine alınmış, içeride ve sınır dışında süren bir şiddet politikasından ibarettir. Seçilmiş milletvekilleri hapislerde çürütülmektedir. Kürtlerin seçtiği belediye başkanları seçilir seçilmez görevden alınmakta, hapishanelere atılmaktadır. Ve 1921 Anayasasında seçimle göreve gelen ama günümüzde atanmış olmaları bir yana, her biri bir AKP il ya da ilçe başkanı gibi hareket eden vali ve kaymakamlar; seçilmişler yerine kayyum olarak atanmaktadır. Aslında AKP halk iradesini gasp ederek, vali-kaymakam adı altında adeta kendi parti temsilcisini atamaktadır.

Adalet Bakanı Gül’ün 1921 Anayasasına atıf yapmasının akla getirdiği tek şey, yüz yıllık kazanımların tümden silinmesi ve tahayyül ettikleri tek adam yönetimine tamamen geri dönüş, 1921 öncesinin inşası özlemi olabilir.

Yani tek parti, parti-devlet iktidarının Anayasal kimliğinin inşası…

Yorumlar (0)
9
parçalı az bulutlu
Günün Anketi Tümü
Olası bir erken seçimde, Z Kuşağının oy dağılımı nasıl olur?
Olası bir erken seçimde, Z Kuşağının oy dağılımı nasıl olur?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 26 57
2. Beşiktaş 25 54
3. Fenerbahçe 25 51
4. Trabzonspor 25 48
5. Hatayspor 26 45
6. Alanyaspor 26 42
7. Gaziantep FK 26 40
8. Karagümrük 26 40
9. Antalyaspor 26 34
10. Göztepe 25 32
11. Sivasspor 25 32
12. Konyaspor 25 31
13. Malatyaspor 26 31
14. Kasımpaşa 25 29
15. Rizespor 26 28
16. Kayserispor 25 25
17. Başakşehir 26 25
18. Erzurumspor 26 25
19. Denizlispor 26 21
20. Gençlerbirliği 25 21
21. Ankaragücü 25 20
Takımlar O P
1. Giresunspor 23 53
2. Samsunspor 24 50
3. İstanbulspor 24 46
4. Altınordu 24 44
5. Adana Demirspor 24 42
6. Ankara Keçiörengücü 24 39
7. Altay 23 38
8. Tuzlaspor 23 38
9. Bursaspor 24 34
10. Bandırmaspor 24 31
11. Ümraniye 24 31
12. Adanaspor 23 26
13. Menemenspor 23 26
14. Balıkesirspor 23 24
15. Boluspor 23 23
16. Akhisar Bld.Spor 24 19
17. Ankaraspor 23 14
18. Eskişehirspor 24 7
Takımlar O P
1. Man City 26 62
2. M. United 25 49
3. Leicester City 25 49
4. West Ham 26 45
5. Chelsea 25 43
6. Liverpool 25 40
7. Everton 24 40
8. Aston Villa 24 39
9. Tottenham 24 36
10. Leeds United 26 35
11. Arsenal 25 34
12. Wolverhampton 26 34
13. Crystal Palace 25 32
14. Southampton 25 30
15. Burnley 25 28
16. Brighton 26 26
17. Newcastle 26 26
18. Fulham 25 22
19. West Bromwich 26 17
20. Sheffield United 25 11
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 23 55
2. Barcelona 25 53
3. Real Madrid 24 52
4. Sevilla 24 48
5. Real Sociedad 24 41
6. Villarreal 24 37
7. Real Betis 24 36
8. Levante 25 32
9. Athletic Bilbao 24 30
10. Granada 24 30
11. Celta de Vigo 24 29
12. Osasuna 25 28
13. Getafe 25 27
14. Valencia 25 27
15. Cádiz 24 25
16. Eibar 25 22
17. Deportivo Alaves 25 22
18. Real Valladolid 24 21
19. Elche 23 21
20. Huesca 25 20
Günün Karikatürü Tümü