Suzan Samancı'nın Kürtçe Romanı: Mîrzayê Reben

Suzan Samancı, Türk edebiyatındaki özgün eserlerinin yanı sıra ilk kez ana dilinde yazdığı yeni romanı 'Mîrzayê Reben' ile okurlarıyla buluşuyor.

Kitaplar 04.12.2020, 22:03
7
Suzan Samancı'nın Kürtçe Romanı: Mîrzayê Reben

Deniz MAHABAD*


Suzan Samancı, 2015’te de “Ew Jin u Mêrê Bi Maske” adlı öykü kitabıyla anadilinde okurlarına merhaba demişti. Bir diaspora romanı olan Mîrzayê Reben Avesta Yayınları'ndan çıktı.

Romanda, Avrupa ve Ortadoğu toplumlarının keskin çizgilerle birbirinden ayrılan sınırları, Doğu-Batı arasında kalan ana karakter üzerinden şekilleniyor. Gelenekler ve toplumun ortak inançlarıyla yoğrulan insanların öğrendiklerinden kurtulmalarının zorluğunu, hatta çoğu zaman imkânsızlığını dillendiriyor. Bu nedenle "coğrafyanın kader olduğu" ve üzerlerine işlenen kişilikten kurtulamayanlar, farklı ve modern görünme adına öz benlikleriyle de sağlam bir ilişki kuramayacak kadar bir hiçlik ve acı içindeler.  

Samancı, Türkçe yazdığı kitaplarından farklı olarak Kürtçe'de şiirsel ve örtük bir dil yerine daha sade bir dil kullanıyor. Bu durum ise kitabın kurgusu ve dildeki akıcılığıyla kısa sürede okunmasına imkân sağlıyor.

Mirzayê Reben'in psikolojik bir roman olduğunu da söyleyebiliriz. Samancı, kendi yurtlarından, kentlerinden sürgün edilen, farklı bir dil, kültür ve coğrafyayla buluşanların, nasıl bir psikoz içine girdiklerini, tutunmak için sarf ettikleri çabaların ana karakter Mirza üzerinden ustalıkla anlatıyor. Elbette feodal kültürün  yansımaları sadece Ortadoğu’da yaşayanlarla sınırlı bir problem değil. Samancı, köyünden kopup gidenlerin kolay değişmediklerini, entelektüel maskelerle yetersizliklerini kabullenemeyen, kişilik erozyonuna uğrayanların karaktersizliklerini politik duruşlarıyla maskelemeye çalışmalarını, insan hallerini, içsel dünyalarını tahlil ediyor.

Binlerce yıllık bilinçaltından kurtulamayan erkek modelinin kadına, paraya, başarıya, ve erke sahip olma istemi bir zincirin halkaları gibi bir bir sıralanıyor romanda. Mirza, salt bir diaspora karakteri olmaktan çok insana dair her türlü karmaşık ruh halinin somut göstergesi.

Mirza, bilinçaltını ve iç sesini “Pışo” olarak adlandırıyor. Çoğunlukla Pışo ile diyalog içinde olan ana karakter, sonunda yenilgiyle karşılaşıyor. Romanda (çok belirgin olmasa da) klasik erkek modelini çözümleyen kadın karakterlerle ve film karakterlerine göndermelerle Mirza'yı daha çok tanıma fırsatı buluyoruz. Kurduğu sahte dünyasındaki arayışın, aslında değer bulma ihtiyacından başka bir şey olmadığının farkına varan ve iç sesinden kurtulamayan Mirza’nın kendisiyle yüzleşmeye cesaretinin olmadığı görülüyor. Zedelenen öz benliği, karmakarışık, doyumsuz ruh hali ve bir kalkan olarak kullandığı maskesi onu kurtarmaya yetmiyor. Her şey olmaya çalışırken hiçbir şey olamamak!

Güce tapınma! Parayı bir güç olarak görürken bilginin ve sanatın daha önemli bir güç olduğunu bilecek kadar zekidir de Mirza. Caka satmak için bölük pörçük okur, bir yığın filozofların adını sıralar.  Fakat bu zekâ, hastalıklı ve travmatik iç dünyasına yön veremeyecek kadar hırpalanmıştır. Maymun iştahlıdır, çabuk sıkılır. Güçlü, paralı ve  yaşlı kadınların kanatlarına sığınır. Aslında Mirza bir mizojîndir. Babasını sindiren "Seyrika Hemobeşô"  dediği erkeksi duruşu olan annesine de düşmandır. Hatta çocukluğunda doğum yapan Nergis’in bacak arasını görünce irkilir ve bu sahne aklından hiç çıkmaz. Romanda Sigmund Freud’un belirlediği “id, ego ve superego” çatışmalarıyla “Oedipus kompleksi”ni görürüyoruz.

Modernleşmeyi başaramayan bireylerin, gittikçe kendi gerçekliğinden de uzaklaşası romanın bir başka parçasını oluşturuyor. Göç edilen yer Avrupa olsa da tarihiyle, kültürüyle, diniyle ve insanlar arası ilişki biçimleriyle değişimde ciddi zorlukların yaşandığı bir gerçek. Bu bakımdan Mirza, tipik Ortadoğulu ya da dünyalı bir erkek karakterinin canlandırılması olarak çıkıyor karşımıza.

Devlet sınırıyla bölünmüşlüğünün acısını diasporanın çatlaklarında daha net hissediyor yurdundan uzakta olanlar. Özellikle etnik normların baskısı çoğu yerde karşısına çıkıyor göçmenlerin. Mekânsal formlardan manevi boyuta her anlamda kendini hissettiren sıkıntılarla karşımıza çıkan değişimleri, Suzan Samancı Mirza’nın karakterinde okuyucuya sunuyor. Roman, kültürler arası sıkışmanın yarattığı ruhsal çalkantıları ele alsa da yaşanan bunalım kültürle sınırlı değildir. Kitapte en küçük aileden diasporada bir şekilde örgütlenmeyi başarmış topluluklara kadar her yaşam biçiminin izine rastlıyoruz.

Mirzayê Reben unutulmayacak ve edebiyat tarihine iz bırakacak bir diaspora karakteri. Kitabın sonunda şu soru geliyor akla: İçimizdeki Mirzalarla yüzleşecek cesaretimiz var mı?


*Deniz Mahabad

1985’te Diyarbakır’da doğdu. Öğretmenlik yapan Mahabad ani yamanda öykü ve şiir yazıyor. Yazıları “Bianet, Duvar, Ogitto, Mevzu Edebiyat ve Cumhuriyet Kitap ekinde” yayımlanıyor. 

( https://artigercek.com/haberler/suzan-samanci-nin-kurtce-romani-mirzaye-reben )

Suzan Samancı Kimdir?

Şair, yazar Suzan Samancı, 1962 yılında Diyarbakır'da dünyaya gelmiştir. 1979 da[2] Diyarbakır Lisesi'nden mezun olan Samancı edebiyata şiir yazarak giriş yaptı. İlk şiirleri 1985 - 1987 yılları arasında Sanat Olayı dergisi'nde yayımlandı. İlk öykülerini "Eriyip Gidiyor Gece" isimli kitapta bir araya getirdi. "Reçine Kokuyordu Helin" (Can Yayınları, 1993), "Kıraç Dağlar Kar Tuttu" (Can Yayınları, 1996 ve İletişim Yayınları, 2002) ve "Suskunun Gölgesinde" (İletişim Yayınları, 2001) isimli hikâye kitapları yayımlandı. "Korkunun Irmağında" adlı romanı 2004 yılında Metis yayınlarınca, "Halepçe'den Gelen Sevgili" adlı romanı Sel yayınlarınca 2009 yılında yayımlandı. "Reçine Kokuyordu Helin" adlı eseri aynı isimle Almanca olarak İsviçre’de, Flamanca olarak Belçika’da,İsveç'te İspanya ve İtalya’da yayımlandı. Ayrıca, "Ölüm Kenti" (Bajare Mirine) adlı kitabı Avesta Yayınevi tarafından Kürtçe'ye çevrilerek yayımlandı. "Kıraç Dağlar Kar Tuttu" adlı eseri ise 1997 yılında Orhan Kemal Öykü Yarışması’nda ikincilik ödülü aldı. Demokrası, Gündem, Özgür Politika, Taraf gazetelerinde köşe yazarlığı yaptı. Öyküleri yabancı dillerde birçok antolojilerde yer aldı. 2015 yılında ilk kez anadiliyle yazdı, "Ew Jin û Mêrê Bi Maske" adlı öykü kitabı "Avesta Yayınları" tarafından yayınlandı. Suzan Samancı'nın son romanı "Koca Karınlı Kent" adıyla "Ayrıntı Yayınları tarafından yayınlanmıştır. "Ekim 2016" Samancı'nın ilk Kürtçe romanı "Mirzayê Reben" (Zavallı Mirza) adıyla Avesta Yayınları'nda yayınlandı. "Ekim 2019"

Edebiyata şiir ile başlayan yazarın ilk şiirleri 1985-1987 yılları arasında Sanat Olayı Dergisinde yayımlanmıştır.

Suzan Samancı'nın "Perili Kent" adlı öyküsü Almanya'nın Sesi Radyo'sunun açtığı yarışmada, ilk yirmi beşe girerek Almanca ve Türkçe olarak yayımlanmıştır. Yazarın İki Anne adlı öyküsü İngilizce'ye çevrilerek Uluslararası PEN'de yer almıştır.

banner3
Yorumlar (0)
13°
hafif yağmur
Günün Anketi Tümü
Sosyal medya da verilerimizi zaten izinsiz kullanılıyor, şimdi de yasal zeminde kullanmak istiyorlar.. Sizce çözüm?
Sosyal medya da verilerimizi zaten izinsiz kullanılıyor, şimdi de yasal zeminde kullanmak istiyorlar.. Sizce çözüm?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 20 44
2. Galatasaray 20 39
3. Fenerbahçe 19 39
4. Gaziantep FK 20 35
5. Trabzonspor 20 33
6. Hatayspor 20 32
7. Alanyaspor 19 31
8. Karagümrük 20 30
9. Malatyaspor 20 27
10. Antalyaspor 20 26
11. Göztepe 20 25
12. Rizespor 20 25
13. Sivasspor 19 24
14. Başakşehir 20 24
15. Konyaspor 20 23
16. Kasımpaşa 19 22
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 20 19
19. Ankaragücü 19 18
20. Erzurumspor 20 17
21. Denizlispor 20 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 18 38
2. Samsunspor 18 36
3. İstanbulspor 17 34
4. Altay 18 32
5. Adana Demirspor 18 31
6. Ankara Keçiörengücü 18 31
7. Bursaspor 18 30
8. Tuzlaspor 18 30
9. Altınordu 17 28
10. Bandırmaspor 18 27
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 18 20
13. Boluspor 18 19
14. Akhisar Bld.Spor 18 16
15. Menemen Belediyespor 17 16
16. Balıkesirspor 18 16
17. Ankaraspor 18 10
18. Eskişehirspor 18 4
Takımlar O P
1. M. United 19 40
2. Man City 18 38
3. Leicester City 19 38
4. Liverpool 19 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Aston Villa 17 29
9. Chelsea 19 29
10. Southampton 18 29
11. Arsenal 19 27
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Burnley 18 19
16. Newcastle 19 19
17. Brighton 19 17
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 18 47
2. Real Madrid 19 40
3. Barcelona 19 37
4. Sevilla 19 36
5. Villarreal 20 34
6. Real Sociedad 20 31
7. Granada 20 28
8. Real Betis 20 27
9. Celta de Vigo 20 24
10. Cádiz 20 24
11. Levante 19 23
12. Getafe 18 23
13. Athletic Bilbao 18 21
14. Valencia 20 20
15. Eibar 20 20
16. Real Valladolid 20 20
17. Osasuna 20 19
18. Deportivo Alaves 20 18
19. Elche 18 17
20. Huesca 20 13
Günün Karikatürü Tümü