'Bilgisayarlar artık sadece uzmanların alanı olmaktan çıktı'

İngiltere'de insansız hava araçları bir yıl boyunca bir hektarlık bir tarlaya buğday ekti, sürdü, ilaçladı ve geçtiğimiz günlerde de hasadını yaptı. Tüm bunları yaparken hiçbir yardım almadılar.

Manşet 20.10.2018, 12:12 20.10.2018, 12:12
1
'Bilgisayarlar artık sadece uzmanların alanı olmaktan çıktı'

İngiltere'de insansız hava araçları bir yıl boyunca bir hektarlık bir tarlaya buğday ekti, sürdü, ilaçladı ve geçtiğimiz günlerde de hasadını yaptı. Tüm bunları yaparken hiçbir yardım almadılar.

T24 Haberine göre; Aynı günlerde ünlü İngiliz fizikçi Stephen Hawking'in yapay zekanın insanlığın sonunu getireceğini tekrarlayan son kitabı "Büyük Sorulara Kısa Yanıtlar", vasiyeti gereği ölümünden sonra ailesi tarafından yayınlandı.

Gelecek, bu iki zıt görüşten hangisini haklı çıkaracak büyük merak konusu.

Endüstri 4.0'a karşı Toplum 5.0


Sırasıyla buhar makinesi, elektrik ve bilgisayarın icadıyla birinci, ikinci ve üçüncü endüstri devrimini yapan insanlık, şu an siber-fiziksel sistemlerin hüküm sürdüğü "Endüstri 4.0" devrimini yaşıyor.

İnsanlığın avcı-toplayıcı, tarım, endüstri ve bilgi toplumlarından geçerek geldiği beşinci evre ise "Toplum 5.0" olarak adlandırılıyor. Diğer adıyla "süper akıllı" toplum.

Bugün dünyada 4 milyar kişinin internet kullanıcısı olduğu tahmin ediliyor. Ayrıca her üç yetişkinden ikisinde cep telefonu var.

Alaska'dan Papua Yeni Gine'ye insanlar dijital ortamda alışveriş yapıyor, sevdiği diziyi anadilinde izliyor, kendisi için doktordan, arabası için servisten randevu ayarlıyor, tatil planlıyor, müzik indiriyor, oyun oynuyor.

Toplum 5.0, Endüstri 4.0'ın IoT (Internet of Things - Nesnelerin İnterneti), yapay zeka, büyük veri, öğrenen makineler, robotlar gibi yeni teknolojileriyle siber-fiziksel alanda ya beraber yaşayacak ya da beraber yok olup gidecekler.

Ev toplayan robot


Preferred Networks dört yıl önce kurulmuş, şu an bir milyar dolar eden bir Japon start-up şirketi. Henüz halka arz edilmemiş bu tür nadir şirketler, teknoloji jargonunda "unicorn" olarak adlandırılıyor.

Şirket yakın zamanda, öğrenen makinaların şu an en üstünü olan ve beyindeki nöral ağlardan esinlenen algoritmalarla öğrenmeyi sağlayan "deep learning" teknolojisini kullanarak son derece iptidai ama zamansız bir soruna çözüm üretti: dağınık evi toplayıp temizleyen otonom bir robot.

IoT, her şeyin birbiriyle bağlantılandığı Nesnelerin İnterneti Sanal Kasabası gibi düşünülürse, kasaba halkı için sağlık-bakım, tarım, çevre-iklim değişikliği, güvenlik ve cinsiyet eşitliği gibi alanlarda her gün yeni bir uygulama geliştiriliyor.

Dünyada nüfusu hızla yaşlanan ve azalan Japonya gibi gelişmiş ülkelerin, çalışacak insan bulamayan tarım ve benzeri sektörlerinde, İngiltere'deki çiftlik gibi insansız hava araçları ve biyoteknoloji çözüm olabiliyor.

Ya da Yüksek Performans Bilgi İşlemleme kullanarak yapılan meteoroloji analizlerine dayanan simülasyonlar sayesinde kasabanın bulunduğu bölgenin alacağı yağış önceden tahmin edilebiliyor, altyapı ona göre hazırlanıyor.

Endüstri akıllandıkça iş yapma biçimleri de akıllanıyor, ama sorunlar da çıkıyor.

Amerikalı bulut bilişim (cloud) şirketi Salesforce.com'un kurucularından Parker Harris, Tokyo'da bu hafta açılan, Asya'nın en büyük teknoloji fuarı CEATEC'te (Combined Exhibition of Advanced Technologies) konuştu. Türkiye'de de hizmet veren müşterilerinden Kone asansörlerini örnek verdi:

"Asansörünüz siz fark etmeden bozuldu diyelim. IoT sistemi size hiç hissettirmeden hemen cloud'a bağlanıp en yakındaki gezici veya sabit Kone tamir servisini arıyor ve tamir edilmesini sağlıyor. Telefon açmak, sıra beklemek yok."

Akıllı iş (smart business), ortak bir iş hedefine ulaşmak için tüm oyuncuların aynı platformda öğrenen makine teknolojisi kullanarak gerçek zamanlı veriden verimli bir şekilde faydalanması esasına dayanan teknoloji odaklı bir iş modeli.

Herkesin aşina olduğu bir örnek, akıllı telefonla taksi hizmeti veren Uber. Kolay, güvenilir ve ekonomik oluşu nedeniyle geleceğin akıllı şehirlerinin olmazsa olmazı.

Yapay zeka ve etik ikilemi


Ancak Uber veya benzerlerinin iş modellerinde operasyonel kararların makineler ve onların yarattığı algoritmalar tarafından alınıyor olması şüpheyle karşılanıyor.

Öğrenen makineler, birini işe almaktan, hükümlüye ceza vermeye kadar her şeyde kullanılmaya başladıkça, etik sorunlar da baş gösteriyor.

Örneğin Amazon, kullandığı yapay zekayla çalışan iş bulma algoritmasının kadınlara önyargılı davrandığını keşfedince sistemi geçen hafta sessizce kapattı.

2016'daki Amerikan başkanlık seçimlerinde Facebook'un elindeki büyük veriyi izinsiz analiz eden Cambridge Analytica'nın, Amerikan seçmenlerinin politik görüşlerini etkilemesinin sonuçları hala hissediliyor.

Değişen müşteri tercihlerine hızlı ve dinamik bir şekilde cevap verebilen teknoloji şirketleri, geleneksel ilkelerle işleyen düşük teknolojili KOBİ'leri ezip geçiyor. KOBİ'lerin yapması gereken, ürünü değil, süreci ve insanları dijitalize etmek.

Teknolojiye bağlı iş kaybı, veri güvenliği ve mahremiyet de diğer büyük endişe kaynakları.

University of North Carolina'dan teknososyolog Zeynep Tüfekçi, makine zekası ile ilgili yaptığı bir TED konuşmasında "Sorumluluklarımızı makinelere yıkamayız. İnsani değerlere ve etiğe daha da sıkı tutunmalıyız" diye uyarıyor.

Nitekim orduya yapay zekayla çalışan otonom silah sistemleri ile uzaktan hedef vurma işi yapan Google, çalışanlarından gelen sert tepki nedeniyle artık Pentagon ihalesini bitirdiğini açıkladı.

'Regülasyonun ne çoğu ne de azı iyi'


Geleceğin tam entegre olmuş toplumuna en büyük aday, bilişim alanında "doğunun vahşi batısı" denen Çin.

Çin'de internet kullanıcısı sayısı 800 milyonu geçmiş durumda. Bunların yüzde 98 gibi ezici çoğunluğu internete cep telefonlarından bağlanıyor.

Dünyada 870 milyon aktif kullanıcı, akıllı cüzdanla Çinli alışveriş devi Alibaba'nın Ant Financial şirketinden ödeme yapıyor, mikrokredi çekiyor veya sigorta satın alıyor.

Çin'in Google'ı Baidu, Google ile ortak ürün geliştiriyor.

Dijital dönüşümün, kurallardan bağımsız olarak denendiği devasa bir laboratuvar olan Çin gibi gelişmekte olan bir ülkeye, eşitlik ve demokratikleşme sağlayacağı düşünülüyordu. Ancak öyle olmadı, yasaklar ve yaptırımlar geldi.

Aslında tüm dünyada regülasyon hala hassas bir konu.

Mayısta Avrupa Birliği tarafından çıkarılan General Data Protection Regulation (GDPR) yasasıyla Avrupa, verinin korunması konusundaki muhafazakar tutumunu belli etmişti.

ABD, düzenlemeler konusunda daha liberal davranıyor ve bunun bedelini de zaman zaman çıkan hacking (bilgisayar korsanlığı) skandallarıyla ödüyor.

Toplum 5.0


Japonya ise yarattığı Toplum 5.0 kavramıyla Avrupa ve ABD'nin ortasında bir yerin doğru olacağını düşünüyor.

2019'da Osaka'da yapılacak G20 toplantısı öncesinde gerçekleştirilecek olan B20 zirvesi, Birleşmiş Milletler'in 2015'te açıkladığı Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri'nden esinlenerek Endüstri 4.0'ın Toplum 5.0'a nasıl entegre edileceğini araştırıyor.

Japonya'nın TÜSİAD'ı Keidanren'den Koh Nakajima, "Verinin korunması ve bilginin sınırlar ötesinde serbest, yasaksız akışı arasındaki denge iyi korunmalı. Mahremiyeti sağlarken dijital ticarette nasıl iş geliştirilebileceğine bakmalıyız" diyor.

Süper zeka ve androidlerin istilası

Süper zeka ile ilgili kaygılar, ilk defa Oxford Üniversitesi'nde felsefeci Nick Bostrom tarafından "Superintelligence: Paths, Dangers, Strategies" adıyla kitaplaştırılmış ve Stephen Hawking ve Elon Musk gibi yapay zeka şüphecilerini etkilemişti.

Bostrom süper zekayı, "bilimsel yaratıcılık, bilgelik ve sosyal beceri de dahil olmak üzere, her alanda en üstün insan beyninden bile daha akıllı bir zeka" olarak tanımlıyor.

Amerikan Yapay Zeka Derneği'nin (American Association for Artificial Intelligence) üyesi Stanford Profesörü Ed Feigenbaum ve tanınmış robotikçi Rodney Brooks gibi uzmanlar ise makinelerin kendi başlarına veya daha da korkutucusu sadece kendilerini düşünecekleri devirlere çok zaman olduğunu söylüyorlar.

Ne var ki Google'ın DeepMind öğrenen makinasının üç bin yıllık Go oyununu 40 günde hatmedip dünyanın en iyi Go oyuncusu Ke Jie'yi 3-0 yendiği bir zamanda, bu geleceğin ne kadar uzak veya yakın olduğu sorusu sürekli gündemde.

AAAI üyeleri arasında yapılan kısa ankette, uzmanların yüzde 92'den fazlası süper zekanın önümüzdeki 10-25 yıl gibi öngörülebilir gelecekte gerçekleşmeyeceğini düşünüyor. Hatta dört uzmandan biri, süper zekanın asla olmayacağını söylüyor.

"İnsan beyninin milyarlarca yıllık evrimiyle rekabet ediyoruz. İnsanlarla rekabet eden, hatta bazen onları geçen tek amaçlı programlar yazabiliriz. Ama gerçek dünya [sanalın aksine] tek boyutlu problemlerin düzgün bir şekilde sıralandığı bir yer değil" diyorlar.

Felsefeci Nick Bostrom gibi felaket tellallarının öngörülerine rağmen yapay zekanın tıbbi hataları önlemeden araba kazalarını azaltmaya pek çok potansiyel yarar sağladığı gerçek.

Ancak gelecekte bu potansiyeli akıllıca kullanmak ve Endüstri 4.0'la beraber yaşamak için Toplum 5.0'ın doğru eğitilmiş olması şart. Ne var ki Alman Endüstrisi Federasyonu Başkanı Dr. Dieter Kempf'e göre Almanya gibi bir ülkede bile "kızların yüzde 50'den fazlası ilkokul öğretmeni olmak istiyor. Mühendis olmak istemiyorlar."

Ülkeleri yönetenlere de büyük iş düşüyor, çünkü genelde politika üretecek olanlar hızla değişen teknolojinin çok gerisinde kalıyorlar.

Nitekim, yapay zeka gibi konuları anlayabilmek için İngiliz Parlamentosu bu hafta tarihinde ilk defa Pepper adlı bir robotu konuşmaya davet etti.

Japon SoftBank'ın geliştirdiği Pepper, geçen yıl da Tokyo'nun güneyinde Yokohama'daki bir Budist tapınağında cenaze töreninde dua okuyacak rahip bulunamayınca onun yerine geçerek çığır açmıştı.

Ancak 2011'deki Fukushima nükleer santralı gibi felaketlerin temizliği için neden insanlar yerine robotların kullanılmadığı tartışma konusu olmaya devam ediyor.

Çözüm, insanla yapay zekanın ortak yaşamı mı?


"Herkes İçin Robot" sloganıyla yola çıkan ve ev toplayan robotu geliştiren Preferred Networks'ün genç CEO'su Toru Nishikawa da öğrenen makina teknolojisinin korkulacak bir şey olmadığını savunanlardan:

"Hatta iyi tarafı, ortalığı robot topladığı ve neyi nereye koyduğunu hatırladığı için artık 'anahtarımı nereye koydum' diye ortalıkta dolanmayacaksınız" diyor.

Preferred Networks'ün diğer kurucusu Daisuke Okanohara ise "Robotlar mükemmel değillerdir. İnsanlar kadar iyi iletişim kuramazlar. İnsanlarla daha çok etkileşime ihtiyaçları var" diyerek yeni teknolojilerin insanlar tarafından kabul edilmesinde iletişimin önemine değiniyor.

Gerçekten de Preferred Networks'ün Tokyo'daki fuarda gösterdiği robot, sesli insan komutlarını anlıyor, belli eşyaların belli yerlere konulması istendiğinde doğru tepki verebiliyor.

Bu örneğin gösterdiği önemli bir eğilim var: Endüstri 4.0'ın teknoloji guruları Toplum 5.0'ın IoT, yapay zeka, büyük veri gibi konularla ilgili endişelerinin fazlasıyla farkında.

İleride yapay zeka gibi sistemlerin insanlarla işbirliğine gidip beraber bir "simbiyotik süper zeka" oluşturacaklarının işaretleri şimdiden görülmeye başlandı bile.

Yapay zekanın keşfedildiği yer olarak kabul edilen Boston'daki ünlü MIT (Massachusetts Institute of Technology ), bu hafta, 1 milyar dolara, tamamen yapay zekanın geniş toplumsal etkilerini araştırma amaçlı yeni bir okul kuracaklarını duyurdu.

Öğrenciler ve eğitmenler bu yeni okulda bilgisayar ve diğer bilimleri bağımsız değil, bütünleşik şekilde çalışacaklar. Örneğin bir antropolog, kendi dalında yapay zekayı nasıl kullanacağını öğrenecek.

"Bilgisayarlar artık sadece uzmanların alanı olmaktan çıktı" diyor MIT'nin başkanı Rafael Reif. "Her yerdeler ve bu yüzden de herkes tarafından anlaşılıp yetkin şekilde kullanılmaları gerek."
banner3
Yorumlar (0)
12°
parçalı bulutlu
Günün Anketi Tümü
Sosyal medya da verilerimizi zaten izinsiz kullanılıyor, şimdi de yasal zeminde kullanmak istiyorlar.. Sizce çözüm?
Sosyal medya da verilerimizi zaten izinsiz kullanılıyor, şimdi de yasal zeminde kullanmak istiyorlar.. Sizce çözüm?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 19 41
2. Fenerbahçe 19 39
3. Galatasaray 19 36
4. Gaziantep FK 19 34
5. Trabzonspor 20 33
6. Alanyaspor 19 31
7. Hatayspor 19 31
8. Karagümrük 19 27
9. Malatyaspor 19 27
10. Göztepe 19 25
11. Antalyaspor 19 25
12. Rizespor 20 25
13. Sivasspor 19 24
14. Başakşehir 20 24
15. Konyaspor 19 22
16. Kasımpaşa 19 22
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 20 19
19. Ankaragücü 19 18
20. Erzurumspor 20 17
21. Denizlispor 19 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 18 31
6. Bursaspor 18 30
7. Tuzlaspor 17 30
8. Ankara Keçiörengücü 17 28
9. Altınordu 17 28
10. Bandırmaspor 18 27
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 18 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 18 10
18. Eskişehirspor 18 4
Takımlar O P
1. M. United 19 40
2. Man City 18 38
3. Leicester City 19 38
4. Liverpool 19 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Chelsea 19 29
9. Southampton 18 29
10. Arsenal 19 27
11. Aston Villa 16 26
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 18 19
16. Burnley 18 19
17. Brighton 19 17
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 17 44
2. Real Madrid 18 37
3. Sevilla 19 36
4. Barcelona 18 34
5. Villarreal 20 34
6. Real Sociedad 20 31
7. Granada 19 28
8. Real Betis 20 27
9. Cádiz 20 24
10. Levante 19 23
11. Getafe 18 23
12. Celta de Vigo 19 23
13. Athletic Bilbao 18 21
14. Valencia 19 20
15. Real Valladolid 20 20
16. Eibar 19 19
17. Deportivo Alaves 19 18
18. Elche 17 17
19. Osasuna 19 16
20. Huesca 20 13
Günün Karikatürü Tümü