Diyarbakır'da JİTEM tarafından infaz edilen Kürt yazar Musa Anter aradan geçen 26 yıla rağmen unutulmadı.

Diyarbakır’da JİTEM tarafından infaz edilen Kürt yazar Musa Anter aradan geçen 26 yıla rağmen unutulmadı. Kürtlerin Ape Musa’sı geride bıraktığı eserler ve ısrarlı mücadelesi ile hatırlarda yer tutuyor Resmi kayıtlara göre 1920’de Mardin’in Ziwinge (Eskimağara) köyünde gözlerini açan Musa Anter, mücadele dolu hayatıyla önemli bir yer edindi.

Manşet 20.09.2018, 05:48 20.09.2018, 05:48
9
Diyarbakır'da JİTEM tarafından infaz edilen Kürt yazar Musa Anter aradan geçen 26 yıla rağmen unutulmadı.
Diyarbakır’da JİTEM tarafından infaz edilen Kürt yazar Musa Anter aradan geçen 26 yıla rağmen unutulmadı. Kürtlerin Ape Musa’sı geride bıraktığı eserler ve ısrarlı mücadelesi ile hatırlarda yer tutuyor

Resmi kayıtlara göre 1920’de Mardin’in Ziwinge (Eskimağara) köyünde gözlerini açan Musa Anter, mücadele dolu hayatıyla önemli bir yer edindi. Çiftçilik ve hayvancılıkla uğraşan bir ailenin çocuğu olan Anter’in annesi Fesla Hanım bölgenin ilk kadın muhtarlarından biriydi. Fesla Hanım, adadığı bir adaktan ötürü ismini Şeymuh olarak koyduysa da daha sonra ismini Musa olarak değiştirir. Ape Musa başarılı bir öğrenciydi, Türkçe’yi hızlıca öğrenip köye gidip gelenlere tercümanlık yapmaya başladı. Ortaokulu Mardin’de yatılı olarak bitiren Ape Musa, lise için sınava girerek Adana’da yatılı bir okulu kazandı. Liseyi Adana’da bitiren Anter, İstanbul’a gelerek İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne kaydını yapar. Burada 2 yıl kalan Apê Musa, üçüncü sınıftayken bölümünden ayrılır. Üniversite yıllarında Kürt özgürlük mücadelesiyle tanışan Ape Musa, Şark Postası ve Dicle Kaynağı’nda yazılar yazmaya başlar. 1944’te ise Ayşe Hanım’la evlenir. Çiftin 1945’te büyük oğlu Anter, 1948’de kızı Rahşan ve 1950’de küçük oğlu Dicle dünyaya geldi.

Qımıl şiiri

1956 yılında Gelibolu’da yedek subay olarak askerlik yapan Anter, ardından Diyarbakır’a döner. Canip Yıldırım ve Yusuf Azizoğlu ile birlikte İleri Yurt gazetesini çıkararak burada da yazmayı sürdürür. İleri Yurt gazetesinde Kürtçe olarak yazdığı Qımıl şiiriyle Türkiye’nin gündemine damga vurur ve hakkında dava açılır. Anter, Qımıl şiiri nedeniyle yargılandığı mahkemede ders niteliğinde cevaplar verir. Hakim “Ne diye Kürtçe yazıyorsunuz?” sorusuna Musa Anter, “İstanbul’da Yahudiler, Rumlar ve Ermeniler gazete çıkarıyor. Ayrıca İngilizce ve Fransızca da gazeteler çıkıyor. Ben Kürtçe yazıyorum diye ne olacak?” yanıtı verir. Yargıç, “Efendim, onlar azınlık” diye cevap verir. Bunun üzerine Musa Anter şöyle der: “Yani bir memlekette azınlık, çoğunluktan daha mı üstündür? Eğer bir azınlık kadar hakkım yoksa ben böyle çoğunluğu ne yapayım? Lütfen karar verin ve beni de azınlık kabul edin!”

TİP adaylığı

1959 senesinde Diyarbakır’da yakalanarak İstanbul’a getirilen Ape Musa cezaevinde, Birina Reş tiyatro eserini ve Kürtçe-Türkçe, Türkçe- Kürtçe sözlük yazar. 12 Mayıs Darbesi’nden sonra aftan yararlanarak serbest kalan Anter, cezaevinden çıktıktan sonra Deng dergisini Medet Serhat ve Ergün Koyuncu ile beraber çıkarır. Deng de kısa bir süre sonra kapatılınca Ape Musa tekrar yargılanır. Daha sonra Barış Dünyası ve Yön’de yazmaya başlar ve Haziran 1963’de tekrar cezaevine giren Anter için bu sefer de 23’ler davası başlar. Mamak, Sultanahmet ve Balmumcu cezaevlerinde tutuklu kalır. Cezaevi çıktıktan sonra Türkiye İşçi Partisi’nde göreve başlar ve 1965 seçimlerinde Mardin’den aday olur. Ama son anda gerçekleşen aday değişikliği yüzünden bağımsız olarak seçimlere girer.

Ömrünün 11 yılı

12 Mart 1971’de tekrar cezaevine giren Ape Musa, Seyrantepe Askeri Cezaevi’nde 3 yıl kalır. 12 Eylül 1980’de ‘Kürtçülük’ propagandası yapmaktan tutuklanıp Nusaybin cezaevine kondu. Kısa bir süre sonra tekrar çıkan Ape Musa yazım hayatına tekrardan 1985 senesinde başladı. Anter toplamda 11 yıl hapislik hayatı yaşadı.

Kalemi yerde kalmaz…

20 Eylül 1992’de Kültür-Sanat Festivali için Diyarbakır’da olan Musa Anter, bir aileyi barıştıracakları yalanıyla kendisini otelden alan JİTEM elemanları tarafından Seyrantepe Mahallesi’nde kurşunlanarak öldürüldü. Cenazesine kitlesel katılım olmasın diye kimsenin katılmasına izin verilmedi. Bir kaç yakını tarafından Nusaybin’in Akarsu köyünde defnedildi. Faili meçhul bırakılmak istenen cinayetin davası JİTEM ana dava ile birleştirildi. Ancak ağır aksak ilerleyen davada, müdafilerin neredeyse hiçbir talebi kabul edilmedi. O öldürüldüğünde bir başka ünlü Kürt yazar Yaşar Kemal, “Musa Anter gibi öfkesiz Kürt görmedim. Onu öldürdüğü için, bağışlamıyorum bu devleti” demişti.

Etkinliklerle anılacak

Musa Anter bugün Özgür Gazeteciler İnisiyatifi ve Mezopotamya Kadın Gazeteciler Platformu tarafından vurulduğu Seyrantepe Mahallesi’nde anılacak. Daha sonra Nusaybin’deki mezarı başında anma etkinliği düzenlenecek. Anter anısına bu yıl 26’ncısı düzenlenen Musa Anter ve Özgür Basın Şehitleri Gazetecilik Ödülleri de 22 Eylül Cumartesi günü İstanbul’da düzenlenecek törenle sahiplerine verilecek.

Tewlo, Azadiya Welat, Rewşen…

Bu yıllarda Vaka-i Name’yi kaleme alan Ape Musa, İleri Yurt, Dicle-Fırat, Barış Dünyası, Deng, Yön, Azadiya Welat, Yeni Ülke, Özgür Gündem, Rewşen ve Tewlo’da yazdı. Ayrıca 1959’da Birina Reş / Kara Yara, 1962’de Qimil / Kımıl, 1967’de Ferhenga Kurdî-Tirkî / Kürtçe- Türkçe Sözlük, 1991’de Hatıralarım I, 1992’de Hatıralarım II, 1992’de Vakayiname, 1996 Fırat Marmara’ya Akar ve 1999 yılında Çinara Min kitapları yayımlandı. 90’lı yılların başlarında kurulan Mezopotamya Kültür Merkezi ve Kürt Enstitüsü’nün kurucuları arasında da yer aldı.
banner3
Yorumlar (0)
1
light rain and snow
Günün Anketi Tümü
Sosyal medya da verilerimizi zaten izinsiz kullanılıyor, şimdi de yasal zeminde kullanmak istiyorlar.. Sizce çözüm?
Sosyal medya da verilerimizi zaten izinsiz kullanılıyor, şimdi de yasal zeminde kullanmak istiyorlar.. Sizce çözüm?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 17 35
2. Fenerbahçe 17 35
3. Gaziantep FK 18 34
4. Galatasaray 17 33
5. Alanyaspor 18 30
6. Hatayspor 17 28
7. Karagümrük 18 27
8. Trabzonspor 18 27
9. Antalyaspor 19 25
10. Sivasspor 18 23
11. Başakşehir 18 23
12. Konyaspor 18 22
13. Göztepe 18 22
14. Kasımpaşa 17 22
15. Malatyaspor 17 21
16. Rizespor 17 21
17. Gençlerbirliği 18 19
18. Kayserispor 18 16
19. Ankaragücü 17 15
20. Denizlispor 17 14
21. Erzurumspor 18 13
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 17 36
2. Leicester City 18 35
3. Liverpool 17 33
4. Man City 16 32
5. Everton 17 32
6. Tottenham 17 30
7. Chelsea 18 29
8. Southampton 18 29
9. West Ham 18 29
10. Aston Villa 15 26
11. Arsenal 18 24
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 18 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 17 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 17 12
19. West Bromwich 18 11
20. Sheffield United 18 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 18 32
5. Real Sociedad 19 30
6. Sevilla 17 30
7. Granada 18 27
8. Celta de Vigo 18 23
9. Cádiz 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 17 21
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Deportivo Alaves 18 18
17. Real Valladolid 18 18
18. Elche 16 16
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12
Günün Karikatürü Tümü