banner9

banner8

Araştırma: Mürekkep balığı ve insan beyninin gelişme süreci aynı

500 milyon yıl önce farklılaşan evrimsel sürece karşın, karmaşık beyin gelişiminin temel planı aynı kalmış gibi görünüyor.

Sağlık 17.01.2023, 20:10 17.01.2023, 20:15
11
Araştırma: Mürekkep balığı ve insan beyninin gelişme süreci aynı
banner44

Ben Turner

Büyümekte olan bir mürekkep balığının gözlerinin içindeki sinir hücrelerinin birbirleriyle nasıl bağlandıklarını gözlemleyen bilim insanları, dikkate değer bir sırrı çözdüler; kafadanbacaklıların beyinleri de, bizim beynimizle aynı şekilde evrimleşmek üzere bağımsız biçimde gelişti. Uzun yüzgeçli mürekkep balığı (Doryteuthis pealeii) embriyolarının retinalarına doğrultulan yüksek çözünürlüklü kameralar vasıtasıyla gerçekleştirilen keşif, 500 milyon yıl önce farklılaşan evrimsel süreçlerimize karşın, karmaşık beyinlerin ve sinir sistemlerinin oluşumuna dair temel planın çok çeşitli bir tür yelpazesinde aynı olabileceğini gözler önüne seriyor.

BEKLENMEDİK BİR KEŞİF

Ahtapot ve mürekkep balığını kapsayan bir deniz hayvanları sınıfı olan ‘kafadanbacaklıların’ zekâsı, uzun zamandan beridir biyologlar arasında bir hayranlık konusu olageldi. Omurgasızların büyük kısmının aksine, bu hayvanlar dikkat çekici hafızalara sahipler; sorun çözmek için araç kullanırlar; kamuflaj hususunda üstünler; çevrelerine meraklı, sıkılmış ve hatta eğlenceli bir sataşmayla tepki verirler; ve uyurken tenlerinde parıldayan renk dalgalanmaları şayet bir gösterge ise, rüya görüyor olabilirler.

Şimdi, 5 Aralık 2022 tarihinde Current Biology dergisinde yayınlanan bu son araştırma, en azından Dünya’da var olan gelişmiş zekâ formülünün kilit kısımlarının aynı şekilde kaldığını iddia ediyor.

Harvard Üniversitesi’nde moleküler biyolog ve araştırmanın kıdemli yazarı olan Kristen Koenig, verdiği demeçte, “Ulaştığımız sonuçlar şaşkınlık yarattı; zira, omurgalılardaki sinir sisteminin gelişimine ilişkin bilgilerimizin büyük kısmının uzun zamandan beridir bu soya has olduğu düşünülüyordu” diyor: “Sürecin fazlasıyla benzer olduğu gerçeğini gözlemleyerek ulaştığımız önerme, bu iki soyun, onları meydana getirmek için aynı mekanizmaları kullanarak bağımsız biçimde çok büyük sinir sistemleri geliştirdikleri oldu. Bu bulgunun önerdiği şey, hayvanların gelişim esnasında kullandıkları mekanizmaların -araçların- büyük sinir sistemleri oluşturmak bağlamında önemli olabileceğidir.”

Bilim insanları, mikroskop kameralarından nasıl geliştiklerini 10 dakikalık aralıklarla düzenli biçimde incelemeye başlamadan önce, mürekkep balığı embriyolarının gelişim aşamasındaki beyinlerini incelemek amacıyla, ‘nöral progenitör hücreler’ adı verilen özel bir kök hücre türünü işaretlemek için floresan boyalar kullandı. Kameralar, bir mürekkep balığının barındırdığı sinir dokusunun yaklaşık üçte ikisinin bulunduğu retinalara odaklandı.

ORTAK GELİŞİM PLANI DEĞİŞMEDİ

Araştırmacılar, omurgalılarda da görüldüğü üzere, mürekkep balıklarının progenitör hücrelerinin kendilerini büyük, karmaşık bir dokunun gelişiminde çok önemli bir aşama olarak ortaya çıkan uzun ve yoğun bir şekilde kümelenmiş bir yapı olan ‘psödostratifiye epitel’ adlı bir yapıya yerleştirdiklerini gözlemlediler. Araştırmacılar, bu yapının çekirdek büyüklüğünün, örgütlenme biçiminin ve hareketlerinin omurgalılardaki aynı nöral epitellere fazlasıyla benzer olduğunu vurguluyorlar. Bu, uzak geçmişte omurgası olan hayvanların kendine has beyinler ve gözler geliştirmesine imkân tanıyan ve eşsiz bir özellik olarak görülen bir olgu.

Bilim insanlarının bizimle ortak nörolojik planlara sahip ‘cephaolopodları’ (kafadanbacaklıları) tespit ettikleri ilk olay bu değil. Tıpkı insanlar gibi ahtapotlar ve mürekkep balıkları da sinir dokularında barındırdıkları çok çeşitli mikroRNA’lara (genlerin nasıl ifade edildiğini denetleyen küçük moleküllere) sahip. Araştırma ekibi, bunun sonrasında, doku büyürken mürekkep balığındaki farklı hücre tiplerinin nasıl ve ne zaman ortaya çıktığını gözlemlemek ve bu süreci omurgalı embriyolarında gözlemlenenlerle karşılaştırmak istiyor. Şayet büyüme planı aynıysa, belki zaman çizelgesi de aynı olabilir.

Koenig, “Buna benzer araştırmalardan edindiğimiz en büyük çıkarımlardan biri, yaşamın çeşitliliğini incelemenin ne kadar değerli olduğu” diyor: “Bu çeşitliliği inceleyerek, aslında kendi gelişimimiz ve biyomedikal açıdan bağlantılı sorularımız hakkında dahi en temel fikirlere geri dönebilirsiniz. Bu sorular hakkında gerçekten konuşabilirsiniz.”


Kaynak: Gazete Duvar Yazının orijinali Live Science sitesinden alınmıştır. (Çeviren: Tarkan Tufan)

Yorumlar (0)
Günün Anketi Tümü
HDP cumhurbaşkanı adayı çıkarma kararı aldı. Peki siz bu adayın kim olmasını istersiniz?
HDP cumhurbaşkanı adayı çıkarma kararı aldı. Peki siz bu adayın kim olmasını istersiniz?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 20 48
2. Fenerbahçe 20 44
3. Başakşehir 20 40
4. Beşiktaş 19 38
5. Adana Demirspor 20 37
6. Trabzonspor 20 35
7. Kayserispor 20 29
8. Konyaspor 20 27
9. Alanyaspor 20 25
10. Karagümrük 19 22
11. Gaziantep FK 20 22
12. Ankaragücü 20 22
13. Antalyaspor 19 21
14. Giresunspor 20 21
15. Hatayspor 19 20
16. Kasımpaşa 20 19
17. Sivasspor 20 18
18. İstanbulspor 20 15
19. Ümraniye 20 14
Takımlar O P
1. Samsunspor 21 41
2. Eyüpspor 21 41
3. Bodrumspor 21 38
4. Keçiörengücü 21 37
5. Pendikspor 21 34
6. Rizespor 20 34
7. Bandırmaspor 20 34
8. Sakaryaspor 21 34
9. Boluspor 21 34
10. Göztepe 21 30
11. Manisa FK 20 29
12. Adanaspor 21 22
13. Altay 21 19
14. Tuzlaspor 21 19
15. Erzurumspor 21 18
16. Altınordu 21 17
17. Ö.K Yeni Malatya 21 16
18. Gençlerbirliği 21 13
19. Denizlispor 21 13
Takımlar O P
1. Arsenal 19 50
2. M.City 20 45
3. Newcastle 20 39
4. M. United 20 39
5. Tottenham 21 36
6. Brighton 19 31
7. Fulham 21 31
8. Brentford 20 30
9. Liverpool 19 29
10. Chelsea 20 29
11. Aston Villa 20 28
12. Crystal Palace 20 24
13. Nottingham Forest 20 21
14. Leicester City 20 18
15. Leeds United 19 18
16. West Ham United 20 18
17. Wolves 20 17
18. Bournemouth 20 17
19. Everton 20 15
20. Southampton 20 15
Takımlar O P
1. Barcelona 18 47
2. Real Madrid 18 42
3. Real Sociedad 19 39
4. Atletico Madrid 19 34
5. Villarreal 19 31
6. Real Betis 18 31
7. Rayo Vallecano 19 29
8. Osasuna 19 28
9. Athletic Bilbao 19 26
10. Mallorca 19 25
11. Almeria 19 22
12. Girona 19 21
13. Sevilla 19 21
14. Valencia 18 20
15. Espanyol 19 20
16. Celta Vigo 19 20
17. Real Valladolid 19 20
18. Cadiz 19 19
19. Getafe 19 17
20. Elche 19 6
Günün Karikatürü Tümü