03.09.2020, 07:12 14

Akdeniz'de savaş tamtamları / Alp Altınörs

Nasıl oldu da Yunanistan’la 1990’lardan bu yana dondurulmuş Ege statükosu yeniden bir kriz haline dönüştü? Ülke nasıl yeniden Kardak krizi günlerine döndürüldü?


1 Eylül Dünya Barış Günü geride kalırken, resmi söylem artan oranda savaş kokuyor. AKP iktidarının söylemi savaş diline hapsoldu. Doğu Akdeniz’de varsayılan doğalgaz kaynakları uğruna gerçek bir çatışma ihtimali her geçen gün yükseliyor. Gazete manşetleri neredeyse istisnasız savaş kokuyor, ekranlarda Yunanistan’a haddini bildirmeyen yorumcu yok gibi!

Peki ne oldu da AKP iktidarının ilk 17 yılında pek gündemi olmayan Yunanistan’la deniz yetki alanları meselesi bir anda baş gündem haline geldi?

Nasıl oldu da Yunanistan’la 1990’lardan bu yana dondurulmuş Ege statükosu yeniden bir kriz haline dönüştü? Ülke nasıl yeniden Kardak krizi günlerine döndürüldü?

Bu soruların yanıtı öncelikle ekonomiktir, kapitalizmin korona virüs pandemisi ile doruk noktasına varan bunalımıyla ilgilidir.

Zira kapitalizmde ekonomik krizler, üretimin ilk itici etkeni olan hammadde kaynakları üzerinde paylaşım ve yeniden paylaşım çatışmalarına, hatta savaşlarına yol açarlar.

Bu noktada özellikle enerji kaynakları üzerinde rekabetin altını çizmeliyiz. Doğalgaz ve petrol fiyatları görece düşük seyretse de bu kaynaklar üzerinde rekabet pandeminin başlangıcından bu yana misliyle şiddetlenmiştir.

Türkiye ekonomisinin 2018’den bu yana inişli çıkışlı seyir izleyen ve pandemi kapatmalarıyla dip noktasını gören krizi ise AKP iktidarının hammadde kaynaklarına yönelik fetihçi politikalarını beraberinde getirdi. Özellikle elektriğin elde edilmesinde kilit rol oynayan doğalgaza ulaşmak için Osmanlı ruhunu çağırıyor AKP.

Libya Trablus hükümetiyle imzalanan Mutabakat Muhtırası doğrudan bu politikanın bir sonucuydu. Bir taşla iki kuş vuracaktı AKP iktidarı. Hem Doğu Akdeniz’e yönelik deniz yetki alanları taleplerini resmi bir belgeye dökmüş olacaktı. Böylece bu bölgede çıkabilecek olası doğalgaz veya petrol rezervlerinde hak iddia edebilecekti. Hem de Libya gibi bir petrol ülkesini vesayeti altına almış olacaktı.

Ancak anlaşmanın iki temel kusuru bulunuyordu. İlkin, uluslararası geçerlilikten ve meşruiyetten yoksundu. Zira Türkiye BM Deniz Hukuku Sözleşmesini imzalamamıştı. Libya ise anlaşmayı Temsilciler Meclisinden geçiremedi. İkinci olarak ise, anlaşma Girit’i ve Rodos’u yok sayıyordu. Üzerinde Atina’dan daha fazla insanın yaşadığı bir ada nasıl yok sayılabilirdi?

Bu anlaşmanın temel hedefi Doğu Akdeniz’deki olası doğalgaz-petrol rezervlerinde ‘uluslararası hukuka’ dayalı olarak hak iddia etmek idiyse de gerçek sonucu tam tersi oldu. Mısır-Yunanistan Münhasır Ekonomik Bölge Anlaşması tam (eksiksiz) uluslararası meşruiyetiyle geldi, bu anlaşmayı süpürdü üzerine yerleşti. Mısır’ın eski (ve son) Ankara Büyükelçisi Abdurrahman Selahaddin’in da açıkladığı üzere, Mısır bu anlaşmayı imzalamak için 20 yıl boyunca Türkiye ve Yunanistan’ın aralarındaki deniz sınırı meselelerini çözmesini beklemişti. Ancak ne zaman ki AKP iktidarı Libya’ya yönelik fetihçi politikalara girişti ve Trablus ile o anlaşmayı imzaladı, Mısır’ı da Yunanistan’la bu anlaşmayı yapmaya itmiş oldu. Ancak Mısır yine de, anlaşmayı 26-28. Boylamlar arasıyla sınırlı tutarak, Rodos doğusunu (Kaş-Meis güneyi) bu anlaşmaya dahil etmeyerek Ankara’ya göz kırpmış oldu.

Mısır ve Yunanistan’ın her ikisi de BM Deniz Hukuku Sözleşmesine taraf olduğu gibi, her ikisi de meclislerinden bu anlaşmayı geçirecek gibi görünüyorlar.

Adaların kıta sahanlığı ve Münhasır Ekonomik Bölgesi bulunduğunu kabul etmeyen (BM Deniz Hukuku Sözleşmesini de bu yüzden imzalamayan) Ankara’nın pozisyonu Mısır-Yunanistan MEB anlaşması ile iyice zayıflamıştır.

Ancak AKP iktidarı bu koşullarda da bir güç gösterisine girişerek, Mısır-Yunanistan hattının (26.-28. boylamlar arası) doğusunda, elinin nispeten güçlü olduğu bölgede Navtex (Seyrüsefer Teleksi) ilanları yaparak Kaş/Meis güneyindeki bölgeyi askeri denetime almaya çalıştı. Ancak bu denemede neredeyse bütün Avrupa Birliğini karşısında buldu. Uluslararası hukuka dair iddialar yine havada kaldı. Zira Türkiye ne bu iddialara zemin oluşturan BM Deniz Hukuku Sözleşmesini imzalıyor, ne de bu anlaşmanın öngördüğü yargı yetkisini kabul ediyor. Dolayısıyla pozisyonunu tekyanlı askeri güçle dayatan konumda duruyor. Ancak hiçbir müttefiki olmadığı için bu konum çok zayıf kalıyor.

Erdoğan yönetiminin taktiği, bir yandan askeri güç kullanımı tehditlerinin en üst perdeden kullanılması (ki bunun iç politikada da bir işlevi var) diğer yandan da müzakereye, diyaloga çağrı yapılması şeklinde özetlenebilir. Bir yandan “meydan okuyoruz” dili, diğer yandan müzakerelere güzelleme.

AKP Genel Başkanı, Yunanistan’a yönelik savaş tamtamları çalarak, partisinin siyasetteki etki gücünü artırmayı, İYİP ve CHP’yi arkasına almayı hedefliyor. Ama diğer yandan uluslararası pozisyonunun olağanüstü zayıflığının da farkında. Bu bakımdan içeriye savaş tamtamlarını çalarken, dışarıya müzakere güzellemeleri yapmayı ihmal etmiyor.

Akdeniz’de yükselen tansiyonda, Paris, Roma ne kadar doğalgaz peşindeyse, Atina, Ankara da o kadar doğalgaz peşinde. Dolayısıyla mevcut gerilim, bütün tarafları bakımından bir doğalgaz paylaşım rekabetidir. Henüz bulunmamış gaz rezervlerini önden paylaşma ve yer tutma kavgasıdır. Ola ki gaz bulunsa bundan yararlanacak olan doğalgaz tekelleri olacaktır. Vatandaşın doğalgaz faturasında hiçbir rahatlama getirmeyecektir. Türkiye’de de bir avuç yandaş enerji şirketi dışında kimseye faydası dokunmayacaktır o rezervlerin. Kaldı ki, üzerinde tepinilen doğalgaz bir fosil yakıttır ve kullanımı atmosfere saldığı gazlarla ozon tabakasının delinmesine yol açmaktadır.

Ve tekraren söylemekte yarar var: Dünyanın bütün doğalgazını toplasanız tek bir gencin canı etmez.
Yorumlar (0)
11°
parçalı bulutlu
Günün Anketi Tümü
Sosyal medya da verilerimizi zaten izinsiz kullanılıyor, şimdi de yasal zeminde kullanmak istiyorlar.. Sizce çözüm?
Sosyal medya da verilerimizi zaten izinsiz kullanılıyor, şimdi de yasal zeminde kullanmak istiyorlar.. Sizce çözüm?
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 19 41
2. Fenerbahçe 19 39
3. Galatasaray 19 36
4. Gaziantep FK 19 34
5. Trabzonspor 20 33
6. Alanyaspor 19 31
7. Hatayspor 19 31
8. Karagümrük 19 27
9. Malatyaspor 19 27
10. Göztepe 19 25
11. Antalyaspor 19 25
12. Rizespor 20 25
13. Sivasspor 19 24
14. Başakşehir 20 24
15. Konyaspor 19 22
16. Kasımpaşa 19 22
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 20 19
19. Ankaragücü 19 18
20. Erzurumspor 20 17
21. Denizlispor 19 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 18 31
6. Bursaspor 18 30
7. Tuzlaspor 17 30
8. Ankara Keçiörengücü 17 28
9. Altınordu 17 28
10. Bandırmaspor 18 27
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 18 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 18 10
18. Eskişehirspor 18 4
Takımlar O P
1. M. United 19 40
2. Man City 18 38
3. Leicester City 19 38
4. Liverpool 19 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Aston Villa 17 29
9. Chelsea 19 29
10. Southampton 18 29
11. Arsenal 19 27
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Burnley 18 19
16. Newcastle 19 19
17. Brighton 19 17
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 17 44
2. Real Madrid 19 40
3. Sevilla 19 36
4. Barcelona 18 34
5. Villarreal 20 34
6. Real Sociedad 20 31
7. Granada 19 28
8. Real Betis 20 27
9. Cádiz 20 24
10. Levante 19 23
11. Getafe 18 23
12. Celta de Vigo 19 23
13. Athletic Bilbao 18 21
14. Valencia 19 20
15. Real Valladolid 20 20
16. Eibar 19 19
17. Deportivo Alaves 20 18
18. Elche 17 17
19. Osasuna 19 16
20. Huesca 20 13
Günün Karikatürü Tümü